Từ cánh đồng Mường Thanh…

Ngày tôi sinh ra, cánh đồng Mường Thanh đã ở trước mặt. Trong con mắt của trẻ thơ, cánh đồng khi ấy là những buổi mò cua, bắt ốc, là những lúc ngụp lặn nơi mương nước mát rượi. Trong kí ức mờ xa, cánh đồng xanh mướt mát mạ non vào sáng sớm tinh sương, mỡ màng thì con gái buổi ban trưa và vàng rộm vào buổi chiều tà. Và tôi mãi không quên, khi những bó lúa từ ruộng về xếp chồng ở sân là đôi vai trần của bố, của mẹ tấy đỏ nhưng khuôn mặt lại rạng ngời niềm vui được mùa. Chính tôi khi ấy cũng biết rằng vào vụ vàng rơm, thơm thóc là mấy anh em tôi không phải ăn cơm độn ngô, độn sắn.

Sau này lớn lên tôi mới biết cái tên Mường Thanh có gốc gác từ tiếng của đồng bào Thái là Mường Then. Mường Thanh là vựa lúa lớn nhất vùng Tây Bắc, đã được đồng bào xếp hạng bằng câu: “Nhất Thanh, nhì Lò, tam Than, tứ Tấc”, lần lượt là cánh đồng Mường Thanh, Điện Biên; Mường Lò, tỉnh Yên Bái (cũ); cánh đồng Than Uyên, Lai Châu và cánh đồng Mường Tấc, Sơn La. Truyền thuyết kể rằng, xưa kia vợ chồng Ải Lậc Cậc được Then cử xuống khai phá, vỡ hoang. Hai vợ chồng khổng lồ cao hơn cả những trái núi chỉ dùng chân, dùng tay để san đất, gạt đá tạo nên cánh đồng Mường Thanh làm nơi gieo mạ. Sau đó, khai phá thêm Mường Lò, Mường Tấc làm nơi cấy lúa. Bố tôi bảo, Ải Lậc Cậc là hình tượng của con trâu. Còn nhạc sĩ Vương Khon trong bài Người đẹp Mường Then có những câu hát: “Mường Then là Mường Trời/ Sinh ra người con gái Thái/ Bước ra từ rừng hoa ban/ khăn piêu em đội đầu, xinh xinh trong bộ áo cóm/Em nghiêng nghiêng bên dòng Nậm Rốm/Mường Thanh quê ta”.

Vâng! Dòng Nậm Rốm hiền hòa, uốn lượn qua lòng chảo hàng nghìn năm đã bồi đắp không biết bao nhiêu phù sa, đã tưới mát cho cánh đồng Mường Thanh từ thế hệ này qua thế hệ khác. Vậy nhưng, như tôi biết, để có cánh đồng trù phú, xanh tốt như bây giờ là nhờ sự đóng góp bền bỉ, thầm lặng của một “anh hùng”, đó chính là: Công trình Đại thủy nông Nậm Rốm. Năm 1963, công trình chính thức được khởi công với lực lượng nòng cốt là hơn 2.000 cán bộ, thanh niên xung phong và đồng bào các dân tộc của tỉnh Lai Châu (cũ). Năm 1969, sau hơn 6 năm xây dựng với bao gian khó, vất vả và cả sự hy sinh công trình chính thức đưa vào khai thác sử dụng. Với hai tuyến kênh dài hơn ba chục cây số: kênh Tả nằm bên phía Đông và kênh Hữu phía Tây đã ôm trọn cánh đồng Mường Thanh. Ngày còn nhỏ, bơi lội, ngụp lặn. Bây giờ, hằng ngày, tôi vẫn tản bộ dọc theo kênh Tả. Đã gần sáu thập kỷ trôi qua nhưng công trình vẫn ngày ngày tuôn chảy dòng nước mát lành từ Nậm Rốm, tưới tắm cho cánh đồng lúa hai vụ. Trong thâm tâm tôi tin rằng, chính những chắt chiu từ đất, từ nước và mồ hôi của người nông dân đã bồi đắp nên sự thơm ngon cho “hạt ngọc” xứ Mường Trời.

… đến thương hiệu gạo Ðiện Biên

Cánh đồng Mường Thanh là vựa lúa lớn nhất khu vực Tây Bắc. Cánh đồng trải dài trên 20km và chiều rộng khoảng 6 - 7km, tổng diện tích khoảng 4.100 ha. Nhờ nguồn nước tưới đầy đủ và áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, năng suất, chất lượng lúa ngày càng nâng cao. Năng suất lúa trung bình hiện nay trên cánh đồng Mường Thanh xấp xỉ 70 tạ/ha vào vụ chiêm và luôn đạt trên 60 tạ/ha vào vụ mùa. Từ cánh đồng Mường Thanh, các loại gạo thơm ngon nức tiếng đã tỏa đi khắp nơi. Nhiều người ở xa đến được một lần ăn bát cơm nấu từ các  loại gạo như IR64, Bắc thơm, Đài thơm, Séng cù chắc chắn muốn được ăn lần thứ hai. Cây lúa Điện Biên từ chỗ đảm bảo tự cung, tự cấp thay thế ngô, khoai, sắn trong bữa ăn của các gia đình đã trở thành hàng hóa. Với các giống lúa chất lượng cao, cung không đủ cầu. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã dồn không ít tâm huyết, công sức để sản xuất và xây dựng thương hiệu gạo Điện Biên.

Tôi nhớ, năm 2014, Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công nhận chỉ dẫn địa lý gạo Điện Biên chỉ dùng cho 2 sản phẩm gạo Bắc thơm số 7 và IR64. Khi đó, chỉ dẫn địa lý gạo Điện Biên là một trong những điều kiện quan trọng để khẳng định thương hiệu, chất lượng của gạo Điện Biên. Vậy nhưng với những người nặng lòng với cây lúa vẫn còn đó những điều trăn trở. Trên thị trường, những doanh nghiệp đủ tâm, đủ tầm gắn bó lâu dài với cây lúa, với người nông dân vẫn còn ít. Trong khi đó, người tiêu dùng mong mỏi một sự đảm bảo về nguồn gốc cũng như chất lượng của sản phẩm mang thương hiệu “gạo Điện Biên”.

Thời gian qua, tỉnh Điện Biên đã quan tâm triển khai nhiều giải pháp để phát triển nông nghiệp, trong đó có canh tác lúa theo hướng bền vững, gắn với chuỗi liên kết. Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện  có 7 sản phẩm gạo được chứng nhận OCOP 3 sao, 4 chuỗi liên kết được xác nhận. Vậy nhưng diện tích sản xuất lúa theo chuỗi còn hạn chế, các vùng trồng lúa chủ yếu vẫn manh mún, nhỏ lẻ. Bởi vậy, trong giai đoạn phát triển mới, thực hiện cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh, bền vững, việc sản xuất lúa gạo của Điện Biên cần có bước đi bài bản, phù hợp. Đồng thời, cần sự phối hợp chặt chẽ, đồng hành giữa nhà quản lý, doanh nghiệp và người nông dân từ tạo nguồn giống chất lượng, đặc trưng, hỗ trợ vốn đến liên kết sản xuất, tiêu thụ... Có như vậy, lúa gạo Điện Biên mới vươn xa, trở thành niềm tự hào của vùng Tây Bắc, định vị được thương hiệu trên thị trường trong nước và quốc tế.