ĐBP - Giữa nhịp sống hiện đại, những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Điện Biên vẫn đang được gìn giữ bằng tình yêu, niềm tự hào và trách nhiệm của cộng đồng. Trong mỗi nếp nhà, bản làng, những nghệ nhân vẫn miệt mài trao truyền vốn văn hóa cha ông, để tiếng nói, chữ viết, phong tục, lễ hội và những nét đẹp truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. Chính sự tiếp nối bền bỉ ấy đang tạo nên sức sống cho di sản, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc trên mảnh đất Điện Biên.
Ở xã Thanh Yên, nghệ nhân Tòng Văn Hân, bản Lún Liếng đã dành nhiều năm tâm huyết với việc sưu tầm, nghiên cứu và truyền dạy chữ Thái cổ. Với ông, những nét chữ được lưu giữ qua bao thế hệ chứa đựng cả một kho tàng tri thức dân gian, những câu chuyện về lịch sử, phong tục, tập quán và đời sống tinh thần của dân tộc mình. Bởi vậy, ông dành thời gian tìm hiểu những tư liệu cũ, nghiên cứu cách viết, cách đọc và truyền lại chữ Thái. Công việc ấy đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và trên hết là tình yêu sâu nặng với văn hóa dân tộc.
Điều khiến ông Hân trăn trở là khi lớp người cao tuổi am hiểu chữ viết truyền thống ngày càng ít, những tri thức được lưu giữ qua nhiều thế hệ cũng đứng trước nguy cơ mai một. Bởi vậy, với ông, việc truyền dạy chữ Thái cổ mang ý nghĩa lớn. Đó còn là cách giúp thế hệ trẻ hiểu thêm cội nguồn, biết trân trọng những giá trị văn hóa cha ông đã dày công vun đắp.
Nghệ nhân Tòng Văn Hân chia sẻ: “Chữ Thái cổ là di sản quý báu cha ông để lại, lưu giữ nhiều nét đẹp văn hóa, phong tục và đời sống của dân tộc. Tôi luôn mong muốn có thêm nhiều người, nhất là thế hệ trẻ, quan tâm học tập để biết đọc, biết viết chữ của dân tộc mình. Khi còn sức khỏe, tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm và truyền dạy, mong rằng những giá trị ấy sẽ được gìn giữ lâu dài, không bị mai một theo thời gian”.
Trên mảnh đất Điện Biên, mỗi cộng đồng dân tộc, văn hóa vẫn được nuôi dưỡng bằng những cách rất riêng. Đó là những nghệ nhân cao tuổi truyền dạy dân ca, dân vũ, những người thợ miệt mài giữ nghề thủ công truyền thống, hay những người dân luôn trân trọng phong tục, nghi lễ đã gắn bó với bản làng qua nhiều thế hệ. Di sản hiện diện gần gũi trong sinh hoạt thường ngày, trở thành sợi dây gắn kết cộng đồng và bồi đắp tình yêu quê hương, bản sắc dân tộc.
Thanh Yên là địa phương có đời sống văn hóa phong phú với nhiều nét đặc sắc của đồng bào các dân tộc. Trong đó, đồng bào dân tộc Cống ở bản Púng Bon vẫn gìn giữ những phong tục, tập quán riêng; đồng bào dân tộc Lào ở bản Pa Xa duy trì Lễ Khăm bản gắn với hội té nước truyền thống. Những nghi lễ cầu may, cầu bình an, mong mùa màng tốt tươi được cộng đồng gìn giữ, trở thành dịp để các thế hệ gặp gỡ, gắn kết và cùng hướng về cội nguồn.
Điều đáng quý là nhận thức của người dân về bảo tồn bản sắc văn hóa đang từng bước thay đổi. Nhiều gia đình quan tâm hơn đến việc gìn giữ tiếng nói, trang phục, phong tục truyền thống; các hoạt động văn hóa, văn nghệ được duy trì, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần ở cơ sở. Với những giá trị văn hóa có nguy cơ mai một, vai trò của người cao tuổi, nghệ nhân và những người am hiểu văn hóa dân tộc càng trở nên quan trọng. Họ vừa là những người lưu giữ ký ức cộng đồng, vừa trực tiếp trao truyền tri thức, kinh nghiệm cho thế hệ kế tiếp.
Bà Vi Thị Dung, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Thanh Yên cho biết: “Địa phương xác định việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc phải bắt đầu ngay trong đời sống của người dân. Chúng tôi quan tâm tuyên truyền, vận động các bản duy trì phong tục, tập quán tốt đẹp, khuyến khích các nghệ nhân, người cao tuổi truyền dạy tiếng nói, chữ viết, dân ca, dân vũ và các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ. Địa phương cũng chú trọng phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, để người dân tự giác, chủ động gìn giữ và tiếp nối những nét đẹp văn hóa của dân tộc mình”.
Không dừng lại trong phạm vi mỗi bản làng, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Điện Biên đang từng bước được giới thiệu rộng rãi thông qua các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và du lịch. Những làn điệu dân ca, điệu múa, nhạc cụ truyền thống được các nghệ nhân, diễn viên đưa lên sân khấu; những nghề thủ công, ẩm thực và phong tục đặc sắc trở thành sản phẩm trải nghiệm hấp dẫn đối với du khách. Tại một số địa phương, người dân đã chủ động khai thác lợi thế văn hóa bản địa để phát triển du lịch cộng đồng, tạo thêm sinh kế, đồng thời có điều kiện gìn giữ những giá trị truyền thống.
Điện Biên hiện có 24 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 2 di sản được UNESCO ghi danh, 41 Nghệ nhân ưu tú và khoảng 1.250 đội văn nghệ quần chúng. Những con số ấy cho thấy sự phong phú của kho tàng văn hóa các dân tộc, đồng thời đặt ra trách nhiệm trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản trước những biến đổi của đời sống hiện đại. Đặc biệt, việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đang tạo thêm động lực để các địa phương quan tâm bảo vệ, phục hồi những giá trị văn hóa truyền thống, chú trọng vai trò của nghệ nhân và cộng đồng trong gìn giữ di sản.
Bà Nguyễn Thị Thanh Chuyên, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: “Chúng tôi chú trọng công tác tuyên truyền để các cấp, các ngành cũng như người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, hiểu rõ nội dung và tinh thần của Nghị quyết 80. Qua đó, nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong việc lưu giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, nhất là kiến trúc nhà ở, nghề truyền thống, lễ hội, trang phục, tiếng nói, chữ viết của đồng bào các dân tộc. Ngành cũng quan tâm gắn bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội, phát triển du lịch, để những giá trị di sản tiếp tục được phát huy trong đời sống”.
Trong nhịp sống hiện đại, di sản văn hóa các dân tộc Điện Biên đang đứng trước những cơ hội và cả thách thức mới. Sự phát triển của du lịch, công nghệ số cùng các hoạt động giao lưu văn hóa đã mở ra không gian rộng lớn hơn để những giá trị truyền thống được giới thiệu, quảng bá và phát huy. Tuy nhiên, sức sống bền lâu của di sản vẫn phải bắt nguồn từ ý thức, tình yêu và trách nhiệm của mỗi người dân đối với văn hóa dân tộc mình. Khi những nét đẹp truyền thống được trân trọng, hiện diện tự nhiên trong sinh hoạt cộng đồng, di sản sẽ tiếp tục sống cùng năm tháng, trở thành nguồn lực nội sinh quý giá, góp phần bồi đắp bản sắc và tạo động lực cho Điện Biên phát triển bền vững.