Giữ điệu múa cổ nơi cực Tây
Buổi tối ở bản Tả Kố Khừ, xã Sín Thầu, tiếng nhạc vang lên giữa khoảng sân nhỏ. Dưới ánh điện, chị em phụ nữ Hà Nhì nhịp nhàng tập từng động tác múa cổ. Ở giữa vòng múa, chị Pờ Sơn Mé vừa chỉnh động tác cho các thành viên, vừa nhắc từng nhịp chân, cách xoay tay sao cho đúng với điệu múa truyền thống của dân tộc mình.
Sinh năm 1992, Pờ Sơn Mé là Đội trưởng Đội Văn nghệ bản Tả Kố Khừ với 12 thành viên. Hơn chục năm gắn bó với Đội Văn nghệ, chị hiểu rằng để văn hóa truyền thống không bị mai một thì trước hết phải duy trì được không khí sinh hoạt văn nghệ thường xuyên trong cộng đồng. “Ngày trước mình đi theo các bà, các mẹ xem múa rồi thích lúc nào không biết. Bây giờ cuộc sống thay đổi nhiều nên nếu không thường xuyên tập luyện, biểu diễn thì nhiều điệu múa cổ sẽ dần bị lãng quên” - chị Mé chia sẻ.
Từ khi đảm nhận vai trò Đội trưởng năm 2020, chị Mé cùng các thành viên duy trì tập luyện đều đặn vào các buổi tối rảnh rỗi. Điều khiến chị trăn trở là nhiều điệu múa cổ của người Hà Nhì đang dần ít người nhớ trọn vẹn. Các nghệ nhân lớn tuổi ngày một già đi, bởi vậy chị chủ động mời các cụ bà trong bản tới hướng dẫn, phục dựng lại từng động tác múa cổ. Những điệu múa như “Vui sản xuất”, “Á mì sơ”, “Duyên dáng Hà Nhì”, “Vũ điệu Hà Nhì”… nhờ thế tiếp tục được lưu giữ và biểu diễn trong các sự kiện văn hóa, lễ hội của địa phương.
Đội Văn nghệ của bản Tả Kố Khừ thường xuyên được mời tham gia các sự kiện văn hóa, du lịch, lễ hội của tỉnh, biểu diễn phục vụ khách du lịch đến địa bàn. Những điệu múa mang bản sắc văn hóa Hà Nhì đã được Đội Văn nghệ bản giới thiệu tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh trong các chương trình quảng bá hình ảnh mảnh đất, con người Điện Biên. Những phụ nữ Hà Nhì trong trang phục truyền thống, những điệu múa đậm hơi thở núi rừng cực Tây đã để lại nhiều ấn tượng với du khách.
Gìn giữ văn hóa qua nghệ thuật múa, chị Pờ Sơn Mé còn lặng lẽ giữ bản sắc dân tộc bằng từng đường kim mũi chỉ qua việc may trang phục truyền thống dân tộc Hà Nhì. Học nghề thêu may từ các bà, các mẹ, chị mở cửa hàng may và cho thuê trang phục Hà Nhì. Mỗi bộ trang phục mất hơn một tháng mới hoàn thành, nhiều công đoạn đòi hỏi sự công phu và khéo léo. “Làm đồ thủ công rất lâu, nhưng mình vẫn muốn giữ cách làm cũ. Trang phục truyền thống đẹp nhất là khi có tâm huyết, chăm chút của người làm ra nó” - chị Mé tâm sự. Những bộ váy áo Hà Nhì giờ không chỉ dành cho chính người Hà Nhì, mà còn trở thành sản phẩm được du khách yêu thích khi tới Sín Thầu. Với Pờ Sơn Mé, đó cũng là một cách để văn hóa dân tộc hiện diện tự nhiên trong đời sống hôm nay.
Lan tỏa văn hóa trên không gian số
Nếu chị Pờ Sơn Mé giữ văn hóa bằng điệu múa và nghề thêu truyền thống thì anh Quàng Văn Đạt, xã Búng Lao lại chọn mạng xã hội làm không gian để lan tỏa bản sắc dân tộc mình. Tốt nghiệp chuyên ngành báo chí và hiện làm việc tại Điện Biên, Đạt tham gia Hội Văn hóa Dân tộc Thái tỉnh Điện Biên và hiện là Trưởng ban Truyền thông của Hội. Với Đạt, người trẻ hôm nay có nhiều lợi thế trong việc đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với cộng đồng thông qua nền tảng số. Thay vì cách tuyên truyền khô cứng, Đạt cùng các thành viên Ban Truyền thông xây dựng nội dung gần gũi trên fanpage của Hội. Những video học chữ Thái, hình ảnh trang phục truyền thống, hoạt động văn nghệ, đời sống thường ngày của đồng bào Thái được đăng tải thường xuyên, thu hút sự quan tâm của đông đảo người trẻ.
Hai cuộc thi ảnh online “Mùa vàng trên bản Thái”, “Sắc xuân bản Thái” do Quàng Văn Đạt cùng Ban Truyền thông tham mưu tổ chức cuối năm 2025 và đầu năm 2026 đã tạo hiệu ứng tích cực. Cuộc thi đầu tiên thu hút hơn 30 tác giả tham gia, cuộc thi sau đã có gần 200 tác giả hưởng ứng. Những bức ảnh về mùa lúa chín, trang phục truyền thống, nét sinh hoạt đời thường của người Thái được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội, giúp nhiều người trẻ thêm yêu và tự hào văn hóa dân tộc mình. Nhờ đó từ 5.000 lượt theo dõi, fanpage của Hội Văn hóa Dân tộc Thái tỉnh Điện Biên tăng lên hơn 13.000 lượt theo dõi chỉ sau thời gian ngắn. Theo Đạt, điều đáng mừng không nằm ở những con số, mà là ngày càng có nhiều người trẻ chủ động tương tác, tìm hiểu và chia sẻ nội dung liên quan đến văn hóa dân tộc. “Là một người trẻ dân tộc Thái, tôi tâm huyết với các hoạt động về giữ gìn, phát huy và lan tỏa nét đẹp của văn hóa Thái tới mọi người. Thời gian tới, tôi tiếp tục tham mưu các hoạt động truyền thông cho Hội, xây dựng fanpage phát triển hơn, đồng thời phát triển các kênh facebook, tiktok cá nhân để lan tỏa nét đẹp văn hóa Thái phù hợp với giới trẻ hiện nay” - Quàng Văn Đạt chia sẻ.
Ở nhiều địa phương trong tỉnh ngày càng có thêm những người trẻ chọn quay về với văn hóa dân tộc mình. Như chị Lò Chúc Chi, Giám đốc HTX Hoa Ban Trắng, phường Mường Lay phát triển sản phẩm bánh khẩu xén, chí chọp truyền thống của dân tộc Thái; chị Lù Thị Toản, Giám đốc HTX Du lịch cộng đồng Quan Chiêng, phường Mường Lay; chị Thùng Thị Lâm, Tổ trưởng Tổ quản trị Điểm du lịch cộng đồng bản Nà Sự, xã Mường Chà gìn giữ, quảng bá bản sắc văn hóa dân tộc thông qua hoạt động du lịch...
Mỗi người một cách làm, một hướng đi khác nhau, nhưng điểm chung ở họ là tình yêu với văn hóa dân tộc và mong muốn những giá trị truyền thống không bị lãng quên giữa cuộc sống hiện đại. Giữa nhịp sống mới, văn hóa truyền thống chỉ có thể tồn tại bền vững khi được tiếp nối bằng tình yêu và trách nhiệm. Và ở Điện Biên, những người trẻ đang góp phần để những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay và gìn giữ, tiếp nối cho mai sau.