ĐBP - Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ tuyên truyền, hoàn thiện thiết chế văn hóa cơ sở đến đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và định hướng người dân bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Mục tiêu đặt ra là đưa những giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc trở thành nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân.
Điện Biên là địa phương có đời sống văn hóa đa dạng, phong phú với 19 dân tộc, mỗi cộng đồng mang trong mình những giá trị riêng được trao truyền qua nhiều thế hệ. Từ kiến trúc nhà ở, trang phục, nghề truyền thống, lễ hội, chữ viết đến các sản phẩm được tạo nên trong quá trình lao động, sản xuất, những giá trị ấy tạo nên diện mạo văn hóa đặc sắc của vùng đất Tây Bắc.
Tuy nhiên, trước những biến đổi mạnh mẽ của đời sống hiện đại, việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đang đặt ra yêu cầu mới. Văn hóa cần được bảo tồn trong đời sống thực, được trao truyền cho thế hệ trẻ và từng bước trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, nhất là phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Theo bà Nguyễn Thị Thanh Chuyên, Phó Giám đốc Sở VHTT&DL, để triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW, trước hết ngành chú trọng công tác tuyên truyền, giúp các cấp, các ngành và Nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, nhận thức đầy đủ hơn về nội dung, tinh thần của Nghị quyết. Trong đó, trọng tâm là nâng cao nhận thức về giá trị của văn hóa truyền thống và trách nhiệm của cộng đồng trong gìn giữ, bảo tồn. Các địa phương được định hướng nhận diện rõ những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc mình, từ đó lựa chọn những giá trị tiêu biểu để bảo tồn, phát huy phù hợp với điều kiện thực tế. Đây được xem là nền tảng quan trọng để văn hóa có thể hiện diện sâu hơn trong đời sống, đồng thời mở ra hướng khai thác các giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch và kinh tế địa phương.
Cùng với tuyên truyền, Sở VHTT&DL chú trọng rà soát, nghiên cứu các chính sách, văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến phát triển văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số, qua đó xác định rõ mục tiêu và những nhiệm vụ trọng tâm để tham mưu triển khai phù hợp với thực tiễn. Một trong những nội dung được quan tâm là xây dựng, hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở. Đây là không gian để người dân sinh hoạt cộng đồng, tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao; đồng thời là nơi lưu giữ, trao truyền và phát huy các giá trị văn hóa của từng địa phương.
Toàn tỉnh hiện có 1.250 đội văn nghệ quần chúng duy trì hoạt động; 932 nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng; 45/45 xã, phường có nhà văn hóa, thể thao, đạt 100%. Toàn tỉnh hiện có 7 sân vận động, 144 sân bóng đá, 4 sân điền kinh, 225 sân Pickleball, 138 nhà tập luyện (trong đó có 33 nhà tập luyện đa năng), 34 bể bơi, 100 sân bóng rổ, 466 sân bóng chuyền, 838 sân cầu lông, đá cầu và trên 300 các khu thể thao khác.
Một trong những giải pháp có ý nghĩa lâu dài được ngành VHTT&DL xác định là đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ và người dân ở cơ sở. Giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035, các chương trình đào tạo, tập huấn được triển khai trên nhiều lĩnh vực, trong đó có bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, phát triển du lịch, công tác thông tin cơ sở và hướng dẫn cộng đồng tham gia các hoạt động văn hóa.
Minh chứng rõ nét cho định hướng này là mô hình khôi phục và phát triển nghề làm khẩu xén của người Thái trắng tại phường Mường Lay. Dưới sự dẫn dắt của Hợp tác xã Hoa Ban Trắng, di sản văn hóa ẩm thực từng chỉ xuất hiện trong dịp lễ, tết đã được bảo tồn, truyền nghề tập trung và nâng tầm thành sản phẩm OCOP đạt chuẩn chất lượng.
Chị Lò Chúc Chi, Giám đốc Hợp tác xã Hoa Ban Trắng chia sẻ: Trước đây, nghề làm khẩu xén chỉ mang tính hộ gia đình và chủ yếu phục vụ nhu cầu ăn Tết. Khi tham gia Hợp tác xã, chị em được tập huấn bài bản hơn về quy trình đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, đóng gói và quảng bá sản phẩm. Khi đưa bánh khẩu xén trở thành sản phẩm OCOP gắn với du lịch trải nghiệm, du khách đến Mường Lay có thể tự tay làm bánh, thưởng thức ẩm thực bản địa.
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của ngành VHTT&DL là khi triển khai Nghị quyết 80 là sự chuyển biến về tư duy quản lý. Bà Nguyễn Thị Thanh Chuyên cho biết thêm: Sở đang từng bước đổi mới tư duy trong thực hiện nhiệm vụ quản lý Nhà nước về văn hóa, chuyển từ cách tiếp cận thiên về quản lý sang quản trị văn hóa. Bên cạnh công tác kiểm tra, giám sát và quản lý, ngành chú trọng định hướng, hướng dẫn cụ thể cho người dân và chính quyền cơ sở trong tổ chức, phát huy các hoạt động văn hóa. Qua đó, tạo sự chủ động từ cơ sở, góp phần thực hiện hiệu quả các mục tiêu, chỉ tiêu Nghị quyết 80 đề ra, đưa các giá trị văn hóa thực sự trở thành một phần thiết thực của đời sống cộng đồng.
Với việc triển khai đồng bộ các giải pháp ngành VHTT&DL kỳ vọng Nghị quyết 80 sẽ được triển khai sâu rộng, tạo chuyển biến rõ nét trong đời sống văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Qua đó, văn hóa từng bước trở thành nguồn lực nội sinh, góp phần tạo sinh kế, nâng cao đời sống tinh thần và khơi dậy niềm tự hào, ý thức tự chủ của người dân địa phương. Đó cũng là nền tảng để Nghị quyết 80 thực sự đi vào cuộc sống, để văn hóa trở thành một động lực quan trọng trên hành trình xây dựng Điện Biên phát triển bền vững.