Sáng 25/9, tại xã Mường Nhà, không khí Tết Khẩu Hó hiện diện rõ trong những ngôi nhà của đồng bào Lào tại các bản: Na Há, Na Khoang, Mường Lói, Na Cọ và Bản Xẻ. Từ sớm, các gia đình đã chuẩn bị lễ vật, trang phục, mâm cỗ cúng với các món ăn truyền thống. Người già chỉ dẫn con cháu chuẩn bị đồ cúng lễ, thanh niên góp sức, trẻ nhỏ háo hức tham gia các phần việc trong ngày Tết.

Tại bản Na Há, chuẩn bị Tết Khẩu Hó, gian bếp của mỗi gia đình lại rộn ràng hơn. Những sản vật từ vụ mùa được lựa chọn để làm cỗ; trong đó, xôi nấu từ cốm mới – lễ vật quan trọng dâng lên tổ tiên. Trong quan niệm của đồng bào Lào, hạt lúa không chỉ là sản phẩm của lao động, mà gắn chặt với đời sống tinh thần, niềm vui được mùa và mong ước về một cuộc sống no đủ.

Trong căn nhà của gia đình ông Lò Văn Coong, từng phần việc được chuẩn bị tỉ mỉ, chu đáo. Các thành viên trong gia đình đều mặc trang phục truyền thống của dân tộc Lào, tề tựu về đông đủ từ sớm. Người cao tuổi đảm nhiệm những phần việc quan trọng trong nghi lễ. Phụ nữ và lực lượng thanh niên được phân công chuẩn bị lễ vật và hỗ trợ các phần việc. Từ các món ăn truyền thống, như: Xôi cốm, thịt gà, thịt sấy, cá suối, nhộng ong… đến các loại hoa quả, trà, nước và rượu để dâng lên tổ tiên cùng các vị thần linh.

Ông Coong cho biết: Với người Lào ở Mường Nhà, trong ngày Tết Khẩu Hó, từ những hạt lúa đầu mùa, bà con làm lễ dâng lên tổ tiên, bày tỏ lòng biết ơn đối với ông bà, cha mẹ và những người đã có công vun đắp cuộc sống gia đình. Mâm lễ vì thế không chỉ có ý nghĩa vật chất, mà còn gửi gắm mong ước về mùa màng thuận lợi, cuộc sống no đủ, bình an.

Với chị Vì Thị Thương, bản Na Há, Tết Khẩu Hó còn là dịp để con trẻ được trực tiếp tham gia vào những nghi lễ truyền thống trong ngày Tết. Với chị, đó không chỉ là niềm vui của một ngày hội, mà chính là cách để con trẻ hiểu hơn về văn hóa truyền thống của dân tộc mình. “Tuổi trẻ vẫn được tham gia Tết Khẩu Hó, được cùng ông bà, cha mẹ chuẩn bị và dâng lễ. Chúng tôi thấy rất vui và tự hào về bản sắc của dân tộc mình. Tôi muốn con khi tham gia lễ, cũng cảm nhận sâu sắc niềm tự hào đó và tiếp tục, gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc mình”, chị Thương chia sẻ.

Tại gia đình ông Lường Văn Nó, bản Na Khoang, ngày Tết Khẩu Hó năm nay đông vui hơn, khi con cháu đi làm ăn xa cùng trở về. Trong căn nhà, những câu chuyện sau một mùa lao động được nối dài bên mâm cơm mới. Ông Nó chia sẻ: Tết cũng là dịp để các thành viên trong gia đình, dòng họ và cộng đồng sum họp, cùng ăn cơm mới, chia sẻ niềm vui sau một mùa lúa. Qua những nghi lễ, lời khấn, món ăn, trang phục, tiếng hát và tiếng khèn bè, những giá trị văn hóa được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

“Tết Khẩu Hó được bà con người Lào chúng tôi ở đây duy trì gìn giữ qua nhiều thế hệ. Năm nào cũng thế, cứ vào Rằm tháng 8 là tổ chức. Năm nay, gia đình tôi rất vui mừng và phấn khởi khi được sự quan tâm của chính quyền địa phương. Các đồng chí lãnh đạo về chung vui, tặng quà, khích lệ, động viên bà con gìn giữ Tết Khẩu Hó và những nét đẹp trong văn hóa truyền thống của người Lào. Chúng tôi sẽ cố gắng gìn giữ và tiếp tục phát huy, để văn hóa truyền thống của người Lào không bị mai một”, ông Nó chia sẻ.

Trong không gian Tết Khẩu Hó, âm nhạc truyền thống là một phần không thể thiếu. Tiếng khèn bè của ông Lò Văn Bun vang lên giữa không gian bản làng, góp thêm những âm thanh tươi vui trong ngày Tết. Ông Bun cho biết: Chiếc khèn bè là nhạc cụ gắn liền với đời sống văn hóa truyền thống của người Lào, góp phần tạo không khí phấn khởi trong ngày lễ, Tết. Từ tiếng khèn, những câu chuyện về văn hóa được nối tiếp. Đây cũng là cách những giá trị truyền thống hiện diện tự nhiên trong đời sống cộng đồng, thay vì chỉ được giới thiệu trong những chương trình biểu diễn.

Trong đời sống hôm nay, Tết Khẩu Hó đang trở thành một không gian để văn hóa được tiếp nối tự nhiên trong cộng đồng. Người trẻ cùng ông bà, cha mẹ thực hành nghi lễ, thưởng thức món ăn, nghe tiếng khèn bè và tìm hiểu những phong tục đã gắn với dân tộc mình qua nhiều thế hệ. Ông Đặng Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Mường Nhà cho biết: Địa phương xác định việc gìn giữ Tết Khẩu Hó không chỉ là bảo tồn một nghi lễ, mà chính là giữ gìn những giá trị văn hóa gắn với đời sống cộng đồng. Dịp Tết năm nay, chính quyền địa phương đã kết hợp thực hành và kiểm kê tư liệu Tết lúa mới (Khẩu Hó) nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Lào; đồng thời, bổ sung tư liệu phục vụ hồ sơ đề nghị công nhận di sản văn hóa phi vật thể.

“Việc kiểm kê, tư liệu hóa giúp làm rõ các nghi thức, lễ vật, ẩm thực, trang phục, âm nhạc và những tập quán liên quan; tạo cơ sở để các giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ, trao truyền cho thế hệ sau. Các hoạt động được thực hiện đúng theo phong tục, hạn chế tối đa sân khấu hóa và ưu tiên không gian sinh hoạt tự nhiên của gia đình và cộng đồng”, ông Tuấn cho hay.

Với người Lào ở Mường Nhà, Tết Khẩu Hó lưu giữ ký ức về mùa lúa mới, về gia đình và cộng đồng qua nhiều thế hệ. Và khi những đứa trẻ hôm nay được cùng cha mẹ, ông bà dâng lễ tổ tiên, nghe tiếng khèn bè, ăn cơm mới và hiểu vì sao dân tộc mình có ngày Tết ấy. Từ những trải nghiệm gần gũi ấy, văn hóa được trao truyền một cách tự nhiên, để mỗi mùa Tết về lại mang theo một nhịp nối giữa ký ức và nhịp sống hôm nay.