Vùng đất non cao Điện Biên những ngày này đã kịp khoác lên mình một diện mạo mới. Không còn vẻ tĩnh lặng của những thửa ruộng bậc thang sau mùa gặt, cả không gian như bừng tỉnh dưới những tán Pằng Tớ Dày vươn mình trong gió rét. Từ các đỉnh núi cao quanh năm mây phủ, sắc hồng phơn phớt bắt đầu lan dần xuống các thung sâu, len lỏi qua những tán rừng già xanh mướt. Dưới nền trời xám xịt, những chùm hoa bung nở nổi bật, trở thành điểm nhấn đặc biệt làm nên sức sống cho những ngày đông vùng cao.

Pằng Tớ Dày là tên gọi theo tiếng của đồng bào Mông. Đây là loài cây thân gỗ, có sức sống mãnh liệt, sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt nhất của vùng núi cao. Điều kỳ lạ và cũng là nét đặc trưng đầy kiêu hãnh của loài hoa này chính là càng rét đậm, hoa càng nở rộ và thắm màu. Khi cây rụng gần hết lá, chỉ còn lại những cành khẳng khiu thì cũng là lúc những chùm hoa năm cánh bắt đầu “thức giấc”. Những cánh hoa thon dài, mang sắc hồng phấn hoặc hồng đậm rực rỡ, ôm lấy nhụy đỏ vươn dài, phủ kín toàn bộ tán cây. Nhìn từ xa, mỗi cây Pằng Tớ Dày giống như một ngọn đuốc hồng rực sáng giữa sương mù bao phủ.

Khác vẻ đẹp của hoa đào, hoa mận, Pằng Tớ Dày được mệnh danh là “nữ hoàng” hoa dại của mùa xuân. Bởi, “đời hoa” rất khiêm nhường, khoảng thời gian rực rỡ nhất thường chỉ kéo dài chừng 10 ngày. Sau khi đã dâng trọn hương sắc cho núi rừng, những cánh hoa lặng lẽ rụng xuống, nhường chỗ cho lộc non xanh mướt bắt đầu đâm chồi, đánh dấu sự khởi đầu của một vòng đời mới. Chính vì đặc tính mạnh mẽ, hoang dã này mà Pằng Tớ Dày ít khi được bà con mang về trồng trong vườn nhà. Hoa sống giữa núi rừng, như một biểu tượng của sự tự do và bản lĩnh người vùng cao.

Đối với đồng bào Mông, Pằng Tớ Dày không chỉ là một loài hoa đẹp để thưởng ngoạn, mà còn là “cuốn lịch sống” của bản làng. Người già trong bản vẫn thường truyền tai nhau kinh nghiệm quý báu là “làm mùa thì xem hoa Pằng Tớ Dày”. Bà con thường quan niệm, khi sắc hồng của Pằng Tớ Dày bắt đầu phủ kín núi rừng chính là tín hiệu báo hiệu một chu kỳ mới của đất trời đã đến. Bởi thế, hoa nở là lúc bà con bắt đầu khởi động mùa mới, năm mới…

Ông Hồ A Sử, người am hiểu văn hóa tại bản Chiêu Ly (xã Na Sang) chia sẻ: “Mùa hoa thường bắt đầu từ khoảng cuối năm trước và kéo dài đến hết tháng 2 năm sau, trùng vào dịp Tết Nào Pê Chầu của người Mông. Trước đây bà con làm gì có lịch, có thông tin truyền thông như bây giờ. Vì thế, cứ thấy hoa Pằng Tớ Dày nở là nhà nào nhà nấy lại sửa sang nông cụ, chọn những hạt giống tốt nhất để chuẩn bị cho vụ gieo trồng mới. Các gia đình cũng dọn dẹp nhà cửa, làng bản; sửa soạn váy áo, khèn, pa pao… chuẩn bị bước vào các hội vui xuân”.

Đó là lý do, những ngày này, người già, người am hiểu văn hóa ở Chiêu Ly như ông Hồ A Sử, Hồ A Ly và bà Cháng Thị Chứ lại cùng nhau tụ họp. Gác lại câu chuyện về mùa màng, họ mải miết tập lại những bài khèn, điệu sáo cổ truyền. Tiếng khèn réo rắt, dìu dặt vang vọng khắp bản làng, như nhắc nhở các thế hệ thanh niên trai gái về gặp nhau trong hội xuân truyền thống.

Cùng chung niềm háo hức đó, tại bản vùng cao Sơn Tống (xã Núa Ngam), anh Hạng A Tếnh cũng đang tất bật tân trang lại ngôi nhà của mình. Dẫu cuộc sống hiện đại đã có nhiều đổi thay, nhưng có một thói quen anh vẫn giữ, đó là chọn một cành Pằng Tớ Dày thật đẹp, nụ đều và thắm để trưng bày trong nhà. Anh Tếnh bảo: “Năm nào cũng vậy, thấy hoa là thấy Tết. Có cành hoa trong nhà, không khí xuân như ấm cúng hơn, mọi người trong gia đình cũng thấy phấn chấn để chuẩn bị cho một năm mới no ấm”.

Mùa hoa Tớ Dày đi qua rất nhanh, vẫn luôn để lại dấu ấn đặc biệt ở vùng cao. Khi những cánh hoa cuối cùng rơi xuống, trải thảm hồng trên những con đường mòn, cũng là lúc các lễ hội du xuân chính thức bắt đầu trên khắp các bản làng vùng cao. Bà con gác lại chuyện nương rẫy, nô nức chuẩn bị váy áo, cùng nhau tụ tập chơi Pa Pao, ném Tù Lu, thổi khèn... Tiếng cười nói rộn rã hòa cùng tiếng khèn Mông réo dắt tạo nên một bức tranh văn hóa giàu bản sắc mà đầy sức sống. Đó cũng là thời điểm, thiên nhiên và con người cùng ngân lên khúc hát gọi xuân về…