Trang phục truyền thống là một phần quan trọng trong kho tàng di sản văn hóa của mỗi dân tộc. Mỗi đường kim, mũi chỉ, hoa văn, kiểu dáng đều thể hiện bản sắc riêng, phản ánh đời sống, quan niệm thẩm mỹ và nét đặc trưng văn hóa của cộng đồng. Để làm nên những bộ trang phục ấy, vai trò của người phụ nữ đặc biệt quan trọng. Từ việc tự may váy áo phục vụ sinh hoạt, lễ tết, nhiều phụ nữ đã mạnh dạn đưa sản phẩm truyền thống ra thị trường, từng bước biến nghề may thành nguồn thu nhập ổn định.

Gần 20 năm gắn bó với nghề may, bán và cho thuê trang phục truyền thống dân tộc Thái, chị Lò Thị Phung, bản Pá Đông, phường Mường Thanh vẫn giữ tình yêu đặc biệt với chiếc áo cóm truyền thống. Chị Phung kể, từ nhỏ đã thích mặc áo cóm, thích ngắm những hàng cúc bướm được đơm tỉ mỉ trên thân áo của phụ nữ Thái. Tình yêu ấy đã thôi thúc chị đi học may rồi mở cửa hàng riêng.

Khách hàng của chị Phung khá đa dạng, từ người dân địa phương, các xã lân cận đến khách ngoại tỉnh. Ngoài may và bán váy áo truyền thống, chị còn bán thêm các loại trang sức, phụ kiện đi kèm như vòng tay, vòng cổ, cúc bướm, xà tích… giúp khách dễ dàng lựa chọn trọn bộ trang phục. Tùy chất liệu và kiểu dáng, mỗi bộ váy áo cóm có giá từ 400 – 800 nghìn đồng. Riêng áo may bằng vải sợi bông nhuộm chàm truyền thống của người dân tộc Thái, áo nữ có giá từ 450 - 500 nghìn đồng/chiếc, áo nam từ 500 - 700 nghìn đồng/chiếc.

Có thời điểm nghề may trang phục truyền thống mang lại thu nhập khá cao cho gia đình chị. Cách đây khoảng 5 năm lượng khách đông. Khi ấy, cửa hàng dưới của chị Phung lúc nào cũng nhộn nhịp như một xưởng may thu nhỏ. Chị phải thuê thêm thợ, còn bản thân đảm nhận khâu cắt và kiểm tra sản phẩm trước khi giao cho khách. Có thời điểm các đội văn nghệ đặt may trang phục biểu diễn hàng chục bộmột lúc, yêu cầu thời gian gấp, chị phải thuê thêm nhân công làm việc tăng giờ. Riêng công đoạn đơm cúc bướm mất rất nhiều thời gian nên phải huy động thêm người hỗ trợ. Nhờ vậy, có tháng thu nhập của gia đình đạt khoảng 30 triệu đồng.

Cũng như chị Phung, chị Lò Thị Hiếng ở bản Phủ, xã Thanh An đã có hơn 10 năm gắn bó với nghề may trang phục dân tộc Thái. Gian hàng của chị gần khu vực Đền Hoàng Công Chất, thu hút khá đông khách và là địa chỉ quen thuộc đối với các bạn trẻ ở khu vực các xã Sam Mứn, Thanh An, Thanh Yên...

Trước sự phát triển kinh tế - xã hội và sự du nhập mạnh mẽ của các loại trang phục hiện đại, trang phục truyền thống đang dần đứng trước nguy cơ mai một. Vài năm trở lại đây, việc mua bán qua mạng phát triển khiến lượng khách đến may trực tiếp giảm đáng kể. Số lượng khách hàng đến đặt may trang phục đúng kiểu dáng truyền thống ít hơn mà hầu hết chọn kiểu dáng cách tân.

Chị Lò Thị Hiếng chia sẻ, thị hiếu khách hàng giờ rất đa dạng. Hầu hết khách nữ tầm trung tuổi vẫn ưa chuộng trang phục dân tộc may bằng loại vải truyền thống hoặc một màu và chọn kiểu dáng truyền thống chữ V, cổ cao đặc trưng của phụ nữ dân tộc Thái. Khách tầm 35  đến 45 tuổi lại thích may áo cóm bằng vải có hoa văn hoặc phối họa tiết thổ cẩm. Riêng giới trẻ lại có xu hướng lựa chọn trang phục cách tân với nhiều thay đổi ở cổ áo, tay áo lỡ, ngắn hoặc đính thêm các chi tiết trang trí để tạo sự mới lạ.

Để duy trì nét đẹp của trang phục dân tộc mình, chị Phung và chị Hiếng luôn khuyến khích, tư vấn khách hàng lựa chọn kiểu dáng truyền thống, hạn chế sự cách tân. Bởi theo các chị, giữ nguyên nét truyền thống không chỉ giúp bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc mà còn lưu giữ vẻ đẹp riêng của trang phục Thái qua nhiều thế hệ.

Thích nghi với xu thế mới, chị Phung, chị Hiếng cũng chủ động thay đổi phương thức kinh doanh, tiếp cận khách hàng qua các nền tảng mạng xã hội, bán hàng trực tuyến nhằm mở rộng thị trường, vừa tạo thêm thu nhập, vừa quảng bá nét đẹp trang phục truyền thống của dân tộc mình.

Như chị Phung rất tích cực tham gia các lễ hội, hội chợ trong và ngoài tỉnh để quảng bá sản phẩm. Từ học cách bán hàng online, đến nay chị đã lập 3 trang facebook như Áo cóm Điện Biên, Áo cóm dân tộc Thái, Phung Kim để giới thiệu sản phẩm. Nhờ đó, nhiều khách hàng ở các tỉnh xa như TP. Hồ Chí Minh, Đắk Lắk, Nghệ An… biết đến và đặt mua. Chị Hiếng cũng quảng cáo bán hàng qua kênh Tik tok, facebook và zalo. 

Giữa cuộc sống hiện đại, hình ảnh những người phụ nữ vẫn miệt mài bên chiếc máy khâu, từng nét cắt, tỉ mẩn đính những hàng cúc bướm để tạo nên những bộ trang phục truyền thống không chỉ đang gìn giữ một nghề mà còn góp phần lưu giữ hồn cốt văn hóa dân tộc. Mỗi chiếc áo cóm, mỗi hàng cúc bướm hay họa tiết thêu tay không đơn thuần là sản phẩm may mặc mà còn chứa đựng nét đẹp văn hóa, phong tục và niềm tự hào.

Bình Nguyên