Thực tế cho thấy, trẻ em đang được tiếp xúc với thiết bị điện tử từ rất sớm. Có em mới vài tuổi đã được cho xem điện thoại trong lúc ăn; có em học lớp 4, lớp 5 đã sở hữu điện thoại thông minh, dễ dàng tiếp cận trò chơi trực tuyến, video ngắn và mạng xã hội. Trong khi đó, không gian mạng chứa rất nhiều thông tin chưa được kiểm chứng, nội dung giải trí thiếu chọn lọc, thậm chí có yếu tố bạo lực, độc hại, không phù hợp với lứa tuổi.

Trường hợp bé N.T.N. ở phường Điện Biên Phủ là một ví dụ. Từ khi bắt đầu ăn dặm, gia đình đã cho bé xem điện thoại để “dụ” ăn. Ban đầu chỉ là vài phút cuối bữa, sau đó dần thành thói quen. Mỗi khi bé khóc, quấy hoặc người lớn bận việc, chiếc điện thoại lại được đưa ra như một cách dỗ dành nhanh nhất. Lớn hơn, bé dùng điện thoại của cha mẹ để xem video, chơi game. Gia đình còn mua thêm máy tính bảng với suy nghĩ màn hình lớn sẽ “đỡ hại mắt hơn”.

Đến nay, N. đã học lớp 5 nhưng việc học chủ yếu mang tính đối phó. Sau giờ học, em thường dành phần lớn thời gian cho điện thoại để xem video hoặc chơi game.

Thực tế hiện nay, không ít phụ huynh nhận thấy con ngày càng khó tập trung, giảm hứng thú với học tập, vận động và giao tiếp trực tiếp. Tuy nhiên, việc thay đổi thói quen này không dễ dàng, bởi trong nhịp sống bận rộn, nhiều gia đình từng xem thiết bị điện tử như một giải pháp tạm thời để trẻ ngồi yên, ăn ngoan hoặc tự chơi trong lúc người lớn làm việc khác. Lâu dần, sự phụ thuộc vào màn hình thiết bị điện tử được hình thành từ cả thói quen của trẻ và cách chăm sóc thiếu kiểm soát của người lớn.

Theo các chuyên gia y tế, thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính bảng, tivi đều phát ra ánh sáng xanh. Việc sử dụng trong thời gian dài, nhất là vào buổi tối, có thể làm rối loạn giấc ngủ, khiến trẻ khó ngủ, ngủ muộn, thiếu tỉnh táo vào ngày hôm sau. Trẻ cúi đầu nhìn màn hình liên tục cũng dễ gặp tình trạng đau cổ, đau vai gáy, ảnh hưởng đến tư thế và cột sống. Cùng với đó, việc ít vận động làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì, giảm sức bền thể chất.

Đáng lo hơn, khi quá mải mê với thế giới ảo, trẻ dễ thu hẹp giao tiếp trực tiếp với gia đình, bạn bè. Một số trẻ trở nên cáu gắt khi bị nhắc nhở, mất kiên nhẫn với các hoạt động học tập, đọc sách, vui chơi ngoài trời. Ở mức độ nặng, việc lệ thuộc thiết bị điện tử có thể liên quan đến các vấn đề tâm lý, rối loạn hành vi, giảm khả năng tập trung.

Được biết, tại một số bệnh viện lớn như: Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Nhi đồng 2 TP. Hồ Chí Minh… đã tiếp nhận trẻ có biểu hiện rối loạn vận động dạng Tic, với các biểu hiện như: Nháy mắt, giật cơ, lặp lại động tác ngoài ý muốn. Trong nhiều trường hợp, trẻ có tiền sử sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều, nhất là xem điện thoại trong thời gian dài. Với trường hợp nhẹ, khi được giảm hoặc ngừng tiếp xúc màn hình, tăng vận động và điều chỉnh sinh hoạt, triệu chứng có thể cải thiện. Nếu kéo dài, trẻ cần được thăm khám, tư vấn chuyên khoa để tránh ảnh hưởng sâu hơn đến sức khỏe tâm thần và sự phát triển.

Tại Trung tâm Y tế Điện Biên Phủ, bác sĩ Lưu Thị Lan, Trưởng khoa Nội nhi cho biết: Trong quá trình thăm khám, không ít trẻ có biểu hiện liên quan đến việc sử dụng thiết bị điện tử quá mức như: Rối loạn giấc ngủ, mỏi mắt, giảm tập trung, ít vận động.

Theo bác sĩ Lan, phụ huynh không nên xem điện thoại là giải pháp dỗ trẻ. Khi thói quen đã hình thành, việc điều chỉnh sẽ khó khăn hơn rất nhiều. Bác sĩ Lan khuyến cáo cha mẹ cần thiết lập nguyên tắc sử dụng thiết bị điện tử ngay từ đầu. Với trẻ nhỏ, cần hạn chế tối đa việc xem điện thoại, nhất là trong bữa ăn và trước giờ ngủ. Với trẻ lớn hơn, cần quy định thời gian sử dụng rõ ràng, ưu tiên nội dung học tập, giải trí lành mạnh; đồng thời tăng các hoạt động thay thế như đọc sách, chơi thể thao, làm việc nhà, trò chuyện cùng người thân.

 Vấn đề không nằm ở việc cấm tuyệt đối điện thoại hay máy tính bảng, bởi thiết bị công nghệ cũng có mặt tích cực nếu được sử dụng đúng cách. Điều quan trọng là người lớn phải đồng hành, hướng dẫn và kiểm soát phù hợp. Cha mẹ cũng cần làm gương, giảm thói quen cầm điện thoại liên tục trước mặt con, dành thời gian lắng nghe, chơi cùng con thay vì phó mặc trẻ cho màn hình.

Chỉ còn khoảng một tuần nữa, học sinh các cấp sẽ bước vào kỳ nghỉ hè. Đây là thời điểm trẻ có nhiều thời gian rảnh, nguy cơ sử dụng điện thoại, máy tính bảng kéo dài càng dễ xảy ra. Nếu gia đình không chủ động xây dựng lịch sinh hoạt hợp lý, kỳ nghỉ hè rất dễ trở thành khoảng thời gian trẻ lệ thuộc nhiều hơn vào thiết bị điện tử. Một kế hoạch hè cân bằng giữa học tập, vận động, đọc sách, trải nghiệm và nghỉ ngơi sẽ giúp trẻ sử dụng công nghệ an toàn hơn, đồng thời giảm những hệ lụy khó lường từ thói quen để điện thoại làm “người giữ trẻ” trong gia đình.