Thực tế tại các công trường cho thấy, cơ hội việc làm rộng mở nhưng doanh nghiệp không dễ tìm được người phù hợp. Tình trạng thiếu hụt diễn ra ở cả đội ngũ kỹ sư, chuyên gia trình độ cao và lực lượng lao động trực tiếp như lái xe, lái máy, nhân lực trắc địa, công nhân kỹ thuật. Đặc biệt, các dự án xa trung tâm, đòi hỏi người lao động thường xuyên di chuyển, gặp khó khăn trong tuyển dụng và giữ chân nhân sự.
Khó khăn nguồn nhân lực ngành xây dựng đã tồn tại từ nhiều năm
Phát biểu tại Tọa đàm "Hóa giải nguy cơ thiếu hụt nhân lực ngành Xây dựng - Cần cái bắt tay của ba nhà" chiều 22/10, ông Lê Hữu Cầu, Trưởng phòng Khoa học công nghệ, Ban Quản lý dự án Thăng Long (Bộ Xây dựng) cho biết: Khó khăn về nguồn nhân lực trong lĩnh vực xây dựng công trình giao thông đã tồn tại nhiều năm, xuất phát từ nhiều nguyên nhân, cả về sức hút của ngành, cơ cấu đào tạo, chính sách đãi ngộ lẫn yêu cầu đổi mới công nghệ.
Đáng chú ý, sự thiếu hụt không chỉ nằm ở đội ngũ kỹ sư, chuyên gia có trình độ tiến sĩ, thạc sĩ hay kỹ sư mà còn tập trung ở lực lượng lao động trực tiếp như lái xe, lái máy, nhân lực trắc địa và công nhân kỹ thuật. Có thời điểm, Ban Thăng Long phải tuyển dụng bộ đội xuất ngũ, đồng thời liên kết với các trường đào tạo nghề để bổ sung nhân lực cho công trường.
"Đơn giá nhân công trong định mức của ngành giao thông còn thấp so với chi phí thực tế để tuyển dụng, đặc biệt đối với các vị trí chuyên gia có trình độ cao. Điều kiện ăn ở, sinh hoạt của cán bộ, công nhân tại hiện trường, nhất là ở những dự án thuộc vùng sâu, vùng xa, cũng còn nhiều thiếu thốn. Các yếu tố về tiền lương, chế độ đãi ngộ và bảo hiểm xã hội đều tác động trực tiếp đến khả năng thu hút, giữ chân người lao động", ông Lê Hữu Cầu chia sẻ.
Nói về nhu cầu nhân lực trong giai đoạn tới, đại diện Ban Thăng Long cho biết: Chỉ tính nhu cầu nhân lực phục vụ công tác quản lý dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam giai đoạn 2026-2032 đã lên tới khoảng 700-900 cán bộ, chưa kể các lực lượng khác.
Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi số còn đặt ra yêu cầu mới với nhân lực: Cán bộ cần làm chủ mô hình thông tin công trình (BIM), hệ thống thông tin địa lý (GIS), trí tuệ nhân tạo (AI) và các phần mềm chuyên dụng. Nguồn kỹ sư chuyên sâu đáp ứng những yêu cầu này còn hạn chế, không thể bổ sung nhanh.
Áp lực cũng gia tăng tại các doanh nghiệp. Ông Trần Đình Lân, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính cho biết, từ năm 2025 đến nay, nhu cầu nhân lực của công ty tăng gần gấp ba lần. Tuy nhiên, một bộ phận sinh viên sau tốt nghiệp không muốn làm việc tại các dự án xa Hà Nội.
"Không chỉ riêng Đèo Cả, các doanh nghiệp trong ngành đều đang cảm nhận rõ áp lực thiếu hụt nhân lực tại các công trường", ông Nguyễn Quang Huy chia sẻ.
Cần sự phối hợp thực chất giữa "ba nhà"
Từ góc độ hoạch định chiến lược, PGS.TS. Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam cho rằng, một hạn chế kéo dài là chưa chủ động xây dựng chiến lược phát triển nhân lực dài hạn dựa trên dự báo khoa học. Từng có giai đoạn ngành cầu đường tại một số trường đại học tuyển sinh rất ít. Khi nhu cầu đầu tư tăng mạnh, việc nhanh chóng bổ sung kỹ sư đủ năng lực giải quyết các vấn đề phức tạp về kết cấu, vật liệu và công nghệ là điều không dễ dàng.
Theo ông Trần Chủng, bên cạnh nâng cao chất lượng đào tạo, cần cải thiện môi trường làm việc, thu nhập và chế độ đãi ngộ. Người lao động ngành xây dựng, giao thông thường phải xa nhà, sinh hoạt trong điều kiện khó khăn, nếu thu nhập chưa tương xứng, ngành khó cạnh tranh với các lĩnh vực khác.
Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Huy cho biết Tập đoàn Đèo Cả xác định quan điểm chuẩn bị nhân sự trước khi dự án triển khai. Tập đoàn điều chuyển lao động từ các dự án đã hoàn thành sang công trình mới, điều chỉnh tiền lương theo thị trường và phối hợp với các trường đại học đưa sinh viên đến trải nghiệm tại công trường. Trong 6 tháng gần đây, mức lương bình quân của người lao động tại tập đoàn tăng khoảng 40-50% so với giai đoạn 2020-2021.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Quang Huy, tăng lương để thu hút lao động từ doanh nghiệp khác chưa phải giải pháp căn cơ. Doanh nghiệp cần chủ động đào tạo đội ngũ hiện có, đồng thời phối hợp với nhà trường tạo nguồn nhân lực trẻ, giúp sinh viên tiếp cận sớm với môi trường làm việc thực tế.
Ở phía cơ sở đào tạo, PGS.TS. Nguyễn Hoàng Long, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ giao thông vận tải nhấn mạnh, chương trình đào tạo cần sát nhu cầu thị trường và yêu cầu từng vị trí việc làm; tăng thời lượng thực hành, ứng dụng công nghệ để sinh viên sớm đáp ứng công việc. Doanh nghiệp cần tham gia xây dựng chương trình, xác định chuẩn đầu ra, tổ chức thực tập và đánh giá năng lực người học.
Cùng quan điểm, PGS.TS.KTS. Nguyễn Vũ Phương, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng cho rằng, đào tạo phải đi trước một bước, gắn với tiến độ dự án và yêu cầu từng giai đoạn. Các cơ sở đào tạo cần rà soát nhu cầu, tập trung vào chuyên ngành cần thiết, cập nhật chương trình theo sự phát triển của khoa học, công nghệ và chú trọng kỹ năng thực hành. Sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp sẽ giúp nhà trường đào tạo sát thực tế, đồng thời giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị nhân lực.
Hóa giải nguy cơ thiếu hụt nhân lực ngành Xây dựng không chỉ tăng quy mô tuyển sinh hay mở rộng tuyển dụng. Vấn đề cốt lõi là phối hợp thường xuyên giữa cơ quan quản lý, nhà trường và doanh nghiệp để dự báo đúng nhu cầu, đào tạo đúng chuyên môn, cải thiện điều kiện làm việc và tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp. Đây là cơ sở để ngành Xây dựng chuẩn bị đội ngũ đủ về số lượng, vững về tay nghề, đáp ứng yêu cầu triển khai các công trình hạ tầng quy mô lớn.
"Nhu cầu nhân lực phục vụ xây dựng các tuyến đường bộ cao tốc có thể lên tới hơn 150.000 người. Đây là thách thức lớn, nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội nghề nghiệp rất rộng cho các cơ sở đào tạo và sinh viên ngành Giao thông vận tải, Xây dựng. Do vậy, nếu có sự phối hợp hiệu quả giữa cơ quan quản lý, nhà trường và doanh nghiệp, chúng ta hoàn toàn có thể biến nhu cầu nhân lực rất lớn này thành động lực thúc đẩy đổi mới đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tạo thêm cơ hội việc làm cho thế hệ kỹ sư trẻ", PGS.TS.KTS. Nguyễn Vũ Phương thông tin.