Triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, tỉnh đã tích cực rà soát, cập nhật thông tin liệt sĩ, thân nhân liệt sĩ và xây dựng kế hoạch thu nhận mẫu ADN phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chưa rõ thông tin. Để xây dựng ngân hàng gen, Công an tỉnh tổ chức thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ. Mỗi mẫu máu được lưu giữ là thêm một cơ hội để đối sánh, xác minh và tìm lại danh tính cho những liệt sĩ chưa biết tên.

Hiện nay, các địa phương đang khẩn trương rà soát, thống kê, hoàn thiện hồ sơ và các điều kiện cần thiết để tổ chức thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ trước ngày 27/7. Để sẵn sàng cho nhiệm vụ thiêng liêng, nhiều gia đình chuẩn bị sẵn những giấy tờ, kỷ vật liên quan đến người thân đã hy sinh với niềm hy vọng tìm thêm cơ hội xác định danh tính liệt sĩ. Với nhiều gia đình thân nhân liệt sĩ, những tấm giấy báo tử đã ngả màu thời gian, những bức ảnh cũ lưu giữ hình bóng người thân vẫn được gìn giữ cẩn thận qua nhiều thế hệ.

Ông Lầu Pà Dơ, bản Háng Tầu, xã Quài Tở là một trong những thân nhân liệt sĩ đang mong chờ ngày để được tham gia lấy mẫu ADN. Hơn 40 năm qua, gia đình ông vẫn đau đáu đi tìm thông tin về liệt sĩ Lầu A Dua, người đã anh dũng hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979. Hành trình tìm kiếm kéo dài qua nhiều năm tháng với biết bao lần dò hỏi, gửi đơn thư, tìm đến đồng đội cũ nhưng vẫn chưa mang lại kết quả. Có những lúc tưởng chừng mọi hy vọng đã dần khép lại khi manh mối ngày càng ít ỏi theo thời gian.

Thế nhưng, khi được chính quyền địa phương thông tin về chương trình thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ phục vụ công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, ông Dơ như được thắp lên niềm tin mới và đăng ký tham gia. Với gia đình ông, việc lấy mẫu ADN là cơ hội quý giá để tiếp nối hành trình tìm kiếm người thân đã kéo dài suốt nhiều thập kỷ. Đó là niềm hy vọng về một ngày nào đó, liệt sĩ Lầu A Dua sẽ được xác định danh tính, tìm thấy nơi an nghỉ và trở về với quê hương, gia đình.

Mang theo nỗi nhớ và sự chờ đợi kéo dài qua nhiều thế hệ, bà Trần Ngọc Yến (SN 1955), phường Mường Thanh, người đã dành gần như cả cuộc đời mình để đi tìm người anh trai là liệt sĩ Trần Đình Phóng hy sinh năm 1964 trên đất Lào. Hơn sáu thập kỷ trôi qua, bà cùng người thân lặng lẽ đến nhiều nơi, qua nhiều nghĩa trang liệt sĩ, cần mẫn dò từng danh sách, tìm kiếm từng manh mối, gõ cửa nhiều cơ quan chức năng với hy vọng tìm được dấu vết của anh. Thế nhưng, nỗi mong ngóng của người em gái vẫn chưa một lần được hồi đáp.

Nhắc đến chương trình thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, đôi mắt bà Yến ánh lên niềm hy vọng xen lẫn xúc động. “Điều tôi mong nhất là biết chính xác nơi anh nằm lại để gia đình có thể đến thắp một nén hương, để anh được trở về với tên tuổi của mình. Chừng ấy thôi cũng đủ làm vơi đi nỗi day dứt mà gia đình mang theo suốt hơn 60 năm qua”, bà Yến nghẹn ngào.

Ở Điện Biên hôm nay, nhiều người vẫn lặng lẽ gìn giữ những kỷ vật cũ và hy vọng về một ngày đoàn tụ. Gia đình ông Phạm Đức Cư là một trong số đó. Trong căn nhà nhỏ ở tổ 8, phường Mường Thanh, ông Cư vẫn cẩn thận gìn giữ những kỷ vật ít ỏi về người anh trai - liệt sĩ Phạm Văn Tố. Ông kể, anh nhập ngũ năm 1945, hy sinh năm 1951 trong Chiến dịch Hà Nam Ninh. Hơn bảy thập kỷ trôi qua, nơi anh yên nghỉ vẫn chưa được biết đến. Bao lần ngược xuôi dò hỏi, tìm kiếm đều chưa có kết quả, nhưng gia đình chưa bao giờ thôi hy vọng.

Bởi vậy, khi được Công an phường Mường Thanh thông tin, hướng dẫn thực hiện thủ tục lấy mẫu ADN, ông Cư không giấu được sự xúc động. Ông Cư chia sẻ: Gia đình tôi đã đi tìm anh suốt mấy chục năm nhưng vẫn chưa có kết quả. Nay Nhà nước triển khai lấy mẫu ADN thân nhân, tôi thấy như có thêm một tia hy vọng. Dù tuổi đã cao, tôi vẫn sẽ đến lấy mẫu, bởi có thể đây là cơ hội cuối cùng để gia đình tìm được anh. Chỉ cần biết chính xác nơi anh yên nghỉ, gia đình tôi cũng mãn nguyện.

Đằng sau niềm hy vọng của những gia đình thân nhân liệt sĩ là sự vào cuộc trách nhiệm, khẩn trương của các cấp, ngành và lực lượng chức năng. Tại phường Mường Thanh, 13/13 hộ gia đình thuộc diện thu nhận mẫu ADN đã hoàn tất thủ tục cần thiết. Qua rà soát địa phương có 49 liệt sĩ, trong đó 30 trường hợp chưa xác định được phần mộ. Trong số 30 liệt sĩ chưa xác định được phần mộ có 22 liệt sĩ còn thân nhân đủ điều kiện lấy mẫu. Danh sách thân nhân được rà soát kỹ lưỡng, ưu tiên những người có quan hệ huyết thống gần để bảo đảm độ chính xác trong quá trình giám định ADN.

Tại xã Quài Tở, công tác chuẩn bị lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ đã hoàn tất. Địa phương có 15 liệt sĩ trong đó 10 trường hợp chưa xác định được nơi an táng. Hai mươi thân nhân đã được lập danh sách để lấy mẫu ADN, bổ sung vào cơ sở dữ liệu quốc gia. Theo ông Nhữ Duy Đông, Chủ tịch UBND xã Quài Tở, việc thu nhận mẫu ADN không chỉ góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ mà thêm cơ hội xác định danh tính cho những hài cốt còn khuyết thông tin. Chính quyền địa phương đã phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an và các đơn vị chuyên môn để việc lấy mẫu diễn ra thuận lợi, đúng quy định.

Đến nay, Công an tỉnh đã hoàn thành việc rà soát, cập nhật thông tin của 457/457 thân nhân liệt sĩ thuộc diện lấy mẫu ADN lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Công tác thu nhận mẫu đang được triển khai theo đúng kế hoạch, tạo nền tảng quan trọng cho quá trình đối sánh, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Mỗi mẫu ADN được bổ sung vào ngân hàng gen không chỉ là một dữ liệu khoa học mà còn thắp lên hy vọng để những cuộc tìm kiếm kéo dài qua nhiều thế hệ sớm có ngày khép lại, đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương và vòng tay người thân.

Với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và sự đồng lòng của thân nhân liệt sĩ, hành trình “trả lại tên cho các anh” đang được tiếp nối bằng trách nhiệm, nghĩa tình. Đó không chỉ là sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc mà còn góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh, để mỗi anh hùng liệt sĩ có thể trở về với đúng tên tuổi, quê hương, trong vòng tay của gia đình và trong lòng biết ơn của cả dân tộc.