ĐBP - Hơn 70 năm sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, nơi từng chứng kiến những trận chiến ác liệt lại chứng kiến một cuộc “ra trận” khác. Không còn bom đạn, không còn tiếng súng, chỉ còn những con người lặng lẽ chạy đua với thời gian để tìm lại danh tính cho những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Đó là hành trình của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang được tỉnh Điện Biên triển khai với tất cả trách nhiệm và lòng biết ơn.
Từ ngày 17/6, Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai tại Nghĩa trang liệt sĩ Him Lam. Hàng ngày, ngay từ sáng sớm, hàng chục cán bộ, chiến sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên đã có mặt để bắt đầu công việc.
Bốn tổ công tác, mỗi tổ gồm khoảng 20 cán bộ, chiến sĩ, được phân công thực hiện đồng thời nhiều công đoạn. Từng phần mộ được khai quật theo đúng quy trình nghiêm ngặt, từ bóc tách từng lớp đất, lấy mẫu sinh phẩm, lập hồ sơ, mã hóa thông tin, bảo quản và bàn giao phục vụ giám định ADN. Ở đây, mọi thao tác đều phải chính xác tuyệt đối. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể làm mất đi cơ hội xác định danh tính của liệt sĩ đã nằm lại hơn 7 thập kỷ.
Nghĩa trang Liệt sĩ Him Lam hiện có 896 phần mộ của các liệt sĩ hy sinh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ và tất cả đều chưa xác định được danh tính. Trải qua gần 70 năm, địa chất đã có nhiều biến đổi. Đến năm 2023 - 2024, toàn bộ phần mộ tiếp tục được tu bổ, ốp đá đồng bộ. Việc chỉnh trang giúp nghĩa trang khang trang hơn song cũng khiến quá trình khai quật, lấy mẫu trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Bởi vậy, mỗi công đoạn đều được thực hiện hết sức cẩn trọng.
Giữa cái nắng oi ả của tháng 6, chiến sĩ Vừ A Dì, Tiểu đội 1, Trung đoàn 741 vẫn miệt mài bên phần mộ được giao phụ trách. Những ngày qua, anh cùng đồng đội liên tục làm việc tại nghĩa trang liệt sĩ Tuần Giáo, rồi Tủa Chùa trước khi tiếp tục hành trình về Nghĩa trang liệt sĩ Him Lam. Khối lượng công việc lớn, thời gian gấp rút, nhiều hôm làm việc từ sáng sớm đến tối muộn. Anh Vừ A Dì chia sẻ: “Mỗi khi thấy mệt, tôi lại nghĩ đến những trận đánh ác liệt năm xưa, nghĩ đến sự hy sinh của các liệt sĩ để tự nhắc mình phải cố gắng hơn. Mình vất vả vài ngày, vài tháng, còn các anh đã nằm đây hơn 70 năm rồi”.
Cùng đơn vị tham gia công việc với Vừ A Dì là chiến sĩ năm nhất Mai Hữu Lợi nhà ở khu vực Tà Lèng (phường Điện Biên Phủ). Chiến sĩ Lợi kể, ngày còn nhỏ, mỗi dịp được nhà trường tổ chức đi viếng Nghĩa trang liệt sĩ A1, Him Lam hay Độc Lập, em luôn thắc mắc vì sao trên nhiều tấm bia chỉ có ngôi sao vàng năm cánh mà không có tên tuổi. Chỉ đến khi nhập ngũ và trực tiếp tham gia Chiến dịch 500 ngày đêm, em mới thực sự hiểu phía sau những tấm bia vô danh ấy là biết bao gia đình vẫn mòn mỏi chờ tin người thân.
Chiến sĩ Mai Hữu Lợi bộc bạch: “Lần này được cấp trên tin tưởng giao nhiệm vụ tham gia Chiến dịch 500 ngày đêm để xác định danh tính các Anh hùng liệt sĩ, em rất xúc động. Em sẽ cố gắng làm thật tốt để góp một phần nhỏ bé đưa các bác, các chú trở về với tên tuổi của mình”.
Hơn 20 năm qua, hàng ngày, chị Lò Thị Lịch, người quản trang Nghĩa trang Liệt sĩ Him Lam vẫn luôn lặng lẽ đi giữa những hàng mộ, đều đặn thắp một nén hương lên từng phần mộ tại nghĩa trang. Chị thuộc vị trí từng khu mộ, nhớ từng hàng cây, từng lối đi trong nghĩa trang. Song, điều khiến chị day dứt nhất không phải là sự vất vả của công việc quản trang, mà là những cuộc gặp gỡ với thân nhân liệt sĩ.
Chị Lịch kể, có những cụ già năm nào cũng lặn lội hàng trăm cây số về Điện Biên để thắp nén nhang và tìm kiếm thông tin của người thân. Có người trở lại nhiều lần trong vô vọng. Cũng có người đã mãi mãi ra đi trước khi kịp nhận được tin tức về cha, chồng hay anh em của mình”.
“Thương các cụ nằm đây, tôi cũng thương cả người thân của các cụ bao năm đau đáu mong mỏi xác định phần mồ người thân mà chưa thành. Nay thấy các cán bộ, chiến sĩ ngày đêm nỗ lực lấy mẫu ADN để tìm lại tên cho các liệt sĩ, tôi thật sự xúc động. Mong sao sẽ có thêm nhiều liệt sĩ xác định được danh tính, nhiều gia đình tìm được thông tin của người thân”, chị Lịch chia sẻ.
Lời tâm sự giản dị ấy cũng là tâm nguyện chung của những cán bộ, chiến sĩ đang tham gia chiến dịch. Bởi phía sau mỗi mẫu sinh phẩm được lấy thành công không chỉ là một kết quả chuyên môn, mà còn là hy vọng để một gia đình biết nơi người thân mình đang yên nghỉ, để một người mẹ, người vợ hay người con khép lại hành trình chờ đợi kéo dài hơn nửa thế kỷ.
Theo kế hoạch, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh là cơ quan chủ trì phối hợp với Sở Nội vụ cùng cấp ủy, chính quyền các xã, phường và lực lượng liên quan thực hiện lấy mẫu tại 4.593 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin ở 7 nghĩa trang trên địa bàn tỉnh. Chiến dịch được khởi động từ ngày 6/6 tại Nghĩa trang liệt sĩ Tuần Giáo, tiếp tục triển khai tại Tủa Chùa và hiện đang thực hiện tại Him Lam. Sau đó, lực lượng sẽ tiếp tục lấy mẫu tại các nghĩa trang A1, Độc Lập, Tông Khao và các địa điểm còn lại.
Trực tiếp chỉ đạo thực hiện khai quật lấy mẫu để định danh hài cốt liệt sĩ tại nghĩa trang liệt sĩ Him Lam, Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cho biết: “Dù khối lượng công việc rất lớn, trong khi mỗi nghĩa trang lại có đặc điểm địa chất, cách quy tập và điều kiện bảo quản khác nhau nên không thể áp dụng một phương pháp chung song chúng tôi vẫn luôn nỗ lực, quyết tâm hoàn thành toàn bộ công việc đúng theo kế hoạch được giao”.
Giữa cái nắng bỏng rát của tháng Sáu, những người lính vẫn cần mẫn làm việc từng giờ, từng phút. Mồ hôi thấm đẫm màu áo lính, đất đỏ phủ kín đôi bàn tay nhưng không ai muốn chậm lại. Bởi họ hiểu, mỗi ngày sớm hơn là thêm một cơ hội để các liệt sĩ được gọi đúng tên mình; thêm một gia đình có thể khép lại nỗi chờ mong kéo dài hơn 70 năm.
Chiến tranh đã lùi xa. Những người lính năm xưa đã hoàn thành sứ mệnh bảo vệ Tổ quốc bằng cả tuổi trẻ, máu xương của mình. Hôm nay, những người lính Điện Biên tiếp tục một sứ mệnh lặng lẽ, bền bỉ và đầy nhân văn. Hành trình ấy không có tiếng súng, không có khói lửa, song cũng là một cuộc chạy đua với thời gian. Mỗi mẫu ADN được lấy, mỗi phần mộ được xác định danh tính chính là một nén tâm hương dâng lên những người đã ngã xuống và là lời tri ân sâu nặng của thế hệ hôm nay đối với những người đã làm nên hòa bình cho đất nước.