Công tác kiểm soát nguồn ô nhiễm được triển khai trên cơ sở đánh giá tương đối toàn diện hiện trạng môi trường. Năm 2025, tỉnh tổ chức quan trắc môi trường tại 104 điểm thuộc 3 phường và 19 xã. Kết quả cho thấy môi trường không khí trên địa bàn cơ bản ổn định, phần lớn chỉ tiêu đều nằm trong giới hạn cho phép. Tuy nhiên, tại một số khu vực trung tâm, nơi có mật độ giao thông cao và hoạt động dịch vụ sôi động, tiếng ồn đã xuất hiện dấu hiệu vượt quy chuẩn, với 3/35 điểm đo vượt ngưỡng, đó là: Ngã ba khách sạn Mường Thanh Luxury, chợ cây xăng C4, ngã ba quảng trường Điện Biên Phủ.

Đối với môi trường nước, kết quả quan trắc cho thấy chất lượng nước mặt tại nhiều sông, suối, hồ chứa trên địa bàn tỉnh vẫn nằm trong giới hạn cho phép, song đã xuất hiện tình trạng vượt quy chuẩn ở một số chỉ tiêu quan trọng. Đáng chú ý, có tới 29% số điểm quan trắc có chỉ tiêu chất rắn lơ lửng vượt quy chuẩn, trong khi chỉ tiêu COD vượt quy chuẩn tại 48,3% số điểm. Những điểm vượt ngưỡng tập trung ở khu vực đô thị, khu dân cư đông đúc và các thủy vực tiếp nhận nước thải sinh hoạt như: Điểm mẫu nước mặt sông Nậm Rốm (điểm đầu thuộc phường Điện Biên Phủ) có nồng độ COD vượt 3,84 lần; mẫu nước mặt hồ Huổi Phạ vượt 2,99 lần; mẫu nước mặt sông Nậm Rốm (điểm cuối phường Mường Thanh) có nồng độ COD vượt 4,7 lần… 

Một trong những nguồn gây ô nhiễm lớn nhất hiện nay trên địa bàn tỉnh là nước thải sinh hoạt. Tổng lượng nước thải sinh hoạt phát sinh toàn tỉnh ước khoảng 48.124m³ mỗi ngày đêm, trong đó khu vực đô thị chiếm hơn 10.000m³. Mặc dù đã có 5 hệ thống thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt với tổng công suất thiết kế 12.350m³/ngày đêm, song khối lượng thực tế được thu gom, xử lý mới đạt khoảng 5.263m³, tương đương 10,94% tổng lượng nước thải phát sinh. Đây chính là nguyên nhân trực tiếp làm suy giảm chất lượng nước mặt tại nhiều khu vực, đặc biệt là các sông, suối chảy qua trung tâm xã, phường.

Trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, tỉnh Điện Biên hiện có 3 cụm công nghiệp đã được phê duyệt quy hoạch và có cơ sở sản xuất hoạt động (cụm công nghiệp Na Hai xã Sam Mứn, cụm công nghiệp phía Đông xã Tuần Giáo, cụm công nghiệp hỗn hợp xã Búng Lao). Các dự án trong cụm công nghiệp đã đầu tư hệ thống xử lý nước thải riêng, thu gom, xử lý chất thải rắn và chất thải nguy hại tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tỉnh chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung cho các cụm công nghiệp, việc xử lý chủ yếu phụ thuộc vào từng cơ sở riêng lẻ. Điều này đặt ra yêu cầu cần sớm đầu tư hạ tầng bảo vệ môi trường đồng bộ cho các khu, cụm công nghiệp, nhằm giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm phát sinh trong quá trình phát triển công nghiệp.

Quản lý chất thải rắn tiếp tục là một trong những nội dung trọng tâm trong kiểm soát nguồn ô nhiễm. Năm 2025, tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn tỉnh ước khoảng 130 nghìn tấn. Trong đó, khu vực đô thị có tỷ lệ thu gom cao, đạt 96,5%, còn khu vực nông thôn mới chỉ đạt khoảng 45%. Tỷ lệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt nông thôn chỉ đạt 40%, cho thấy khoảng trống lớn trong công tác thu gom, xử lý rác thải tại khu vực nông thôn. Hiện toàn tỉnh có 8 cơ sở xử lý chất thải rắn, song phần lớn vẫn áp dụng hình thức đốt kết hợp chôn lấp, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm thứ cấp nếu không được quản lý nghiêm ngặt.

Bên cạnh chất thải sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại cũng được tỉnh đặc biệt quan tâm kiểm soát. Tổng lượng chất thải rắn công nghiệp phát sinh khoảng 42.106 tấn mỗi năm, chủ yếu từ hoạt động khai khoáng. Khoảng 80% lượng chất thải này được thu gom, phần còn lại vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm nếu không được quản lý chặt chẽ. Đối với chất thải nguy hại, tổng khối lượng phát sinh trong năm 2025 ước khoảng 272.975 tấn, trong đó chủ yếu là chất thải y tế. Tỉnh đã đầu tư 10 lò đốt chất thải y tế và 3 hệ thống xử lý bằng công nghệ hấp ướt, cơ bản đáp ứng yêu cầu xử lý an toàn chất thải nguy hại phát sinh từ hoạt động khám chữa bệnh.

Song song với công tác quản lý nguồn thải, tỉnh Điện Biên tăng cường các biện pháp phòng ngừa, xử lý sự cố môi trường và khắc phục ô nhiễm. Từ năm 2025 đến nay không xảy ra sự cố môi trường nghiêm trọng trên địa bàn. Tỉnh đã yêu cầu 18 tổ chức, doanh nghiệp ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản với tổng số tiền hơn 1,7 tỷ đồng, qua đó nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong bảo vệ môi trường. Công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm được đẩy mạnh, kịp thời đình chỉ hoạt động của các cơ sở gây ô nhiễm môi trường.

Điển hình, trên địa bàn hai xã Nà Tấu và Mường Phăng hiện có hơn 440ha cây dong riềng và 10 cơ sở chế biến dong riềng đang hoạt động. Mỗi khi đến vụ chế biến dong riềng thường gây ô nhiễm môi trường. Cuối năm 2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã kiểm tra, xác minh hiện trạng hoạt động sản xuất, chế biến dong riềng tại 2 xã trên. Kết quả phân tích có 7 cơ sở xả nước thải trực tiếp hoặc để nước thải chảy tràn ra sông Nậm Rốm. Bên cạnh đó, có 2 cơ sở tại xã Mường Phăng xả thải trực tiếp vào lưu vực hồ Pá Khoang. UBND các xã trên đã tạm đình chỉ hoạt động đối với các cơ sở sản xuất, chế biến dong riềng không đảm bảo quy định. Đồng thời, yêu cầu các cơ sở chế biến dong riềng khắc phục hạn chế, đảm bảo đúng quy định.

           Lưc lượng chức năng đo, kiểm tra chất lượng không khí tại khu vực gần cầu A1.

Cùng với việc kiểm soát chặt các nguồn gây ô nhiễm môi trường, UBND tỉnh đã chỉ đạo siết chặt việc thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường. Tính đến hết năm 2025, Trung tâm Hành chính công tỉnh đã tiếp nhận 50 hồ sơ, gồm 21 hồ sơ thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường và 29 hồ sơ cấp giấy phép môi trường. UBND tỉnh đã phê duyệt 10 báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp 20 giấy phép môi trường; các hồ sơ còn lại tiếp tục được thẩm định theo quy định.

Trong năm, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức 1 cuộc kiểm tra đối với 2 cơ sở; tiếp nhận, xử lý 3 vụ khiếu nại, tố cáo liên quan đến môi trường; phối hợp kiểm tra 5 cơ sở chế biến dong riềng trên địa bàn. Công an tỉnh đã tổ chức các đợt kiểm tra, xử phạt 1 tổ chức và 9 cá nhân vi phạm về môi trường với số tiền 104,5 triệu đồng; xử phạt 16 cá nhân vi phạm trong lĩnh vực khai thác khoáng sản trái phép với tổng số tiền 258 triệu đồng. Công tác tuyên truyền, giáo dục về bảo vệ môi trường tiếp tục được đẩy mạnh.

Kiểm soát nguồn gây ô nhiễm môi trường tại Điện Biên đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng, song vẫn còn nhiều thách thức. Áp lực từ nước thải sinh hoạt, chất thải rắn nông thôn, hoạt động khai thác khoáng sản và xây dựng hạ tầng đòi hỏi tỉnh phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, tăng cường đầu tư hạ tầng xử lý môi trường, đồng thời nâng cao ý thức, trách nhiệm của cộng đồng và doanh nghiệp. Chỉ khi kiểm soát tốt các nguồn gây ô nhiễm ngay từ gốc mới có thể bảo vệ vững chắc môi trường sống, tạo nền tảng bền vững cho phát triển kinh tế – xã hội.