Nếu như trước đây, hình ảnh người hút thuốc thường gắn với thuốc lá điếu truyền thống thì nay, các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng ngày càng xuất hiện phổ biến với kiểu dáng nhỏ gọn, nhiều màu sắc và hương vị hấp dẫn. Chỉ với vài thao tác tìm kiếm trên mạng xã hội, người dùng dễ dàng bắt gặp những lời quảng cáo như “ít độc hại hơn thuốc lá thường”, “không mùi khó chịu”, “thời thượng, cá tính”. Chính những lời quảng cáo đánh vào tâm lý tò mò, thích khám phá của giới trẻ đã khiến thuốc lá điện tử trở thành nguy cơ đáng lo ngại đối với sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng xuất hiện ngày càng phổ biến trong giới trẻ. Loại sản phẩm này sử dụng thiết bị chuyên dụng để làm nóng thuốc lá, tạo ra sol khí chứa nicotine và nhiều hóa chất độc hại để người dùng hít vào cơ thể. Dù không tạo khói như thuốc lá điếu truyền thống, thuốc lá nung nóng vẫn chứa nicotine gây nghiện cùng nhiều chất phụ gia, hương liệu tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe.

Theo đánh giá thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá giai đoạn 2023 - 2025, nhận thức của người dân trên địa bàn tỉnh Điện Biên về tác hại của thuốc lá từng bước được nâng lên. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới với mẫu mã bắt mắt, dễ tiếp cận đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý và phòng, chống tác hại thuốc lá, đặc biệt trong nhóm thanh, thiếu niên.

Em Quàng Đức Trọng, học sinh Trường THPT Thanh Nưa cho biết từng nhiều lần bạn bè rủ rê sử dụng thuốc lá điện tử. Những thiết bị nhỏ gọn, có mùi thơm dễ chịu và được giới thiệu là “không độc hại như thuốc lá điếu” từng khiến em tò mò. “Sau khi được thầy cô tuyên truyền, em mới biết thuốc lá điện tử vẫn chứa nicotine gây nghiện và nhiều chất có hại cho sức khỏe. Từ đó em chủ động tránh xa và khuyên bạn bè không nên thử”, em Trọng chia sẻ.

Không ít trường hợp đã phải trả giá vì thiếu hiểu biết về tác hại của các loại thuốc lá này. Em N.V.T. (phường Điện Biên Phủ) sau một thời gian sử dụng thường xuyên thuốc lá điện tử đã xuất hiện các triệu chứng ho kéo dài, tức ngực, khó thở và phải đến cơ sở y tế điều trị.

Theo các bác sĩ, nhiều thanh thiếu niên vẫn lầm tưởng đây là sản phẩm an toàn hơn thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, nicotine cùng các hợp chất hóa học có trong dung dịch và sol khí hít vào có thể gây ảnh hưởng đến hệ hô hấp, tim mạch và sự phát triển của cơ thể. Bởi vậy, học sinh, thanh thiếu niên tuyệt đối không thử hoặc sử dụng dưới bất kỳ hình thức nào để tránh nguy cơ lệ thuộc nicotine và những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe.

Dù những nguy cơ đối với sức khỏe đã được cảnh báo, việc quảng bá và mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên môi trường mạng vẫn diễn biến phức tạp. Nhiều mặt hàng được rao bán công khai trên các nền tảng trực tuyến, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng. Giai đoạn 2023 - 2025, toàn tỉnh ghi nhận 6 trường hợp vi phạm quy định về quảng cáo thuốc lá; đồng thời phát hiện, xử lý 2 vụ buôn lậu, thu giữ hơn 2.500 bao thuốc lá điếu nhập lậu.

Lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý 2 vụ buôn lậu thuốc lá, thu giữ hơn 2.500 bao thuốc lá điếu nhập lậu, góp phần ngăn chặn các sản phẩm thuốc lá không rõ nguồn gốc lưu thông trên thị trường. Dù số vụ việc được phát hiện chưa nhiều, nhưng thực tế cho thấy các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới vẫn đang âm thầm len lỏi vào đời sống, nhất là trong giới trẻ.

Trước nguy cơ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng xâm nhập cộng đồng, tỉnh Điện Biên đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao nhận thức và xây dựng môi trường không khói thuốc. Giai đoạn 2023 - 2025, toàn tỉnh tổ chức gần 100 buổi truyền thông trực tiếp cho hơn 20.000 lượt người; tập huấn cho trên 1.600 lượt cán bộ về Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và xây dựng môi trường không khói thuốc.

Công tác truyền thông được đẩy mạnh trên nhiều nền tảng với hàng trăm phóng sự, chương trình phát thanh, tin bài báo chí, bài viết trên mạng xã hội cùng hàng nghìn tài liệu tuyên truyền. Nội dung tập trung cảnh báo tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, shisha và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới; đồng thời phổ biến các quy định của pháp luật về phòng, chống tác hại thuốc lá.

Từ công tác tuyên truyền, nhiều cơ quan, đơn vị đã đưa nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá vào tiêu chí thi đua; cán bộ, công chức, viên chức ký cam kết không hút thuốc nơi làm việc. Ngành y tế duy trì phong trào “Bệnh viện không khói thuốc”; ngành giáo dục đẩy mạnh xây dựng mô hình “Trường học không khói thuốc”, tăng cường truyền thông cho học sinh về tác hại của thuốc lá và thuốc lá thế hệ mới.

Tại Trường PTDT nội trú THPT tỉnh Điện Biên, nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá được lồng ghép vào các hoạt động ngoại khóa, giáo dục kỹ năng sống và sinh hoạt tập thể. Học sinh ký cam kết không sử dụng, không mang thuốc lá và thuốc lá điện tử vào trường; đồng thời được giáo viên, đoàn thanh niên và bộ phận quản lý nội trú thường xuyên theo dõi, nhắc nhở.

Thầy giáo Vũ Trung Hoàn, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: Nhà trường không chỉ tuyên truyền mà còn giúp học sinh hiểu rõ những hệ lụy lâu dài của nicotine đối với sức khỏe, học tập và tương lai, từ đó nâng cao ý thức tự bảo vệ bản thân trước các sản phẩm thuốc lá mới.

Năm 2026, tỉnh Điện Biên tiếp tục tăng cường các giải pháp ngăn ngừa việc sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, shisha và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới; đồng thời giảm tỷ lệ người dân tiếp xúc với khói thuốc tại các địa điểm công cộng. Cùng với đẩy mạnh tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông và nền tảng số nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của người dân, các cơ quan chức năng sẽ tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi quảng cáo, kinh doanh trái phép thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang đặt ra những thách thức mới đối với công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ. Vì vậy, bên cạnh sự vào cuộc của các cấp, ngành, rất cần sự chung tay của gia đình, nhà trường và toàn xã hội trong việc nâng cao nhận thức, định hướng thanh, thiếu niên tránh xa các sản phẩm thuốc lá, góp phần xây dựng môi trường sống lành mạnh, không khói thuốc.

Bài, ảnh: Minh Thảo