Xã Mường Mùn có 31 bản, hơn 2.840 hộ, trên 97% là người dân tộc thiểu số, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo cao. Nhiệm kỳ 2025 - 2030, Đảng bộ xã xác định cơ cấu lại nông nghiệp là khâu đột phá. Cây cà phê được lựa chọn làm cây trồng chủ lực. Trong những năm gần đây, từ nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia nhằm tạo ra mô hình bền vững, thay đổi tư duy sản xuất và gắn trách nhiệm của người dân với chính vườn cây của mình, xã đã lựa chọn mô hình hỗ trợ trồng cà phê.
Trước khi triển khai, xã tổ chức cho cán bộ, người có uy tín ở các bản đi tham quan mô hình cà phê hiệu quả tại các địa phương như Quài Tở, Mường Ảng. Sau chuyến đi, chính những người này trở thành “hạt nhân” tuyên truyền. Ông Lò Văn Sung, người dân bản Xuân Tươi chia sẻ: “Trước đây gia đình tôi trồng ngô, sắn, thu nhập bấp bênh. Tham quan vườn cà phê tại xã Quài Tở, thấy người ta làm được mình mới tin. Năm nay gia đình tôi đăng ký trồng gần 2ha cà phê. Nhìn cây lớn từng ngày, tôi thấy yên tâm hơn”.
Một trong những cách làm hay mang tính sáng tạo của xã Mường Mùn là thay vì hỗ trợ theo kiểu phát giống nhỏ lẻ như trước kia, xã dành toàn bộ nguồn lực tổ chức làm vườn ươm tập trung. Hiện nay, toàn xã có 7 vườn ươm tại 7 bản do xã quản lý; người dân góp ngày công lao động, làm đất, đóng bầu, chăm sóc trong suốt 6 tháng. Cách làm này giúp kiểm soát chất lượng giống đồng đều, giảm chi phí trung gian. Quan trọng hơn, người dân trực tiếp tham gia nên hiểu quy trình kỹ thuật ngay từ đầu. Chỉ trong thời gian ngắn, xã đã vận động được 29 bản với 1.431 hộ đăng ký trồng 1.168,91ha cà phê năm 2026, nhu cầu hơn 4 triệu cây giống. Kết quả này cho thấy sự đồng thuận rõ rệt trong nhân dân.
Ông Quàng Văn Chơi, Trưởng bản Xuân Tươi cho biết: “Nếu được cấp cây mang về, có khi người dân chỉ trồng qua loa. Nay người dân được cùng làm vườn, tự tay tra cây vào bầu sẽ quý cây hơn, đồng thời nắm được quy trình kỹ thuật. Bản Xuân Tươi hiện có 126 hộ, năm 2026 có 60 hộ đăng ký trồng cà phê với diện tích 34ha. Trung bình mỗi hộ trồng 1ha đóng góp khoảng 3 công lao động trong 6 tháng; hộ đăng ký diện tích lớn góp nhiều hơn.
Bà Quàng Thị Như Quỳnh, Trưởng phòng Kinh tế xã cho biết: “Xã triển khai đúng quy trình từ chọn hạt, xử lý, gieo ươm, chuẩn bị giá thể, tra cây vào bầu đến chăm sóc. Việc tập trung vườn ươm giúp kiểm soát sâu bệnh, đảm bảo tỷ lệ sống cao. Đây là cách làm phù hợp với điều kiện vùng đồng bào dân tộc. Cơ chế “Nhà nước và nhân dân cùng làm” được cụ thể hóa, tránh tâm lý trông chờ”.
Ngoài ra, để đảm bảo về mặt kỹ thuật trồng và chăm sóc cây cà phê, xã Mường Mùn đã phối hợp với Hợp tác xã cà phê Tỏa Tình để hướng dẫn kỹ thuật cho các hộ dân. Trong thời gian tới, xã tiếp tục dành nguồn lực chương trình mục tiêu quốc gia hỗ trợ bà con phân bón và kỹ thuật trong 3 năm đầu, qua đó giúp dự án hỗ trợ phát huy tối đa hiệu quả. Điều này tạo bước “đệm” kỹ thuật và tài chính, hạn chế rủi ro cho người dân.
Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã Mường Mùn khẳng định: “Chúng tôi xác định rõ, nếu làm nửa vời sẽ thất bại. Vì vậy phải huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc; cử cán bộ phụ trách từng bản, theo sát từng hộ, khó khăn ở đâu xử lý ở đó. Hiện xã đã thành lập 31 tổ hợp tác theo từng thôn, bản (gồm bí thư, trưởng bản, trưởng ban công tác mặt trận, người có uy tín, người có tư duy kinh tế ở bản) để thực hiện liên kết. Việc phân công rõ trách nhiệm giúp thông tin thông suốt, vướng mắc được giải quyết sớm”.
Xã Mường Mùn hướng tới việc hình thành vùng cà phê tập trung, tiến tới liên kết tiêu thụ, tạo sinh kế ổn định lâu dài. Hiện xã đã có trên 509ha cà phê. Khi 1.168,91ha trồng năm 2026 bước vào giai đoạn kinh doanh, dự kiến thu nhập của nhiều hộ dân sẽ cải thiện rõ rệt. Quan trọng hơn, mô hình tạo ra thay đổi về tư duy sản xuất. Người dân chuyển từ trồng cây ngắn ngày giá trị thấp sang cây dài ngày có giá trị cao hơn. Người dân không đứng ngoài dự án mà trực tiếp tham gia từ những khâu đầu tiên.
Từ nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia, với mô hình vườn ươm tập trung xã Mường Mùn đã xây dựng được cách làm chủ động, minh bạch và có trách nhiệm. Khi người dân tin tưởng và cùng làm, nguồn lực được sử dụng đúng chỗ, hiệu quả lan tỏa sẽ bền vững.