Để tạo ra không gian sống xanh - sạch - đẹp một cách bền vững, không thể chỉ trông chờ vào các dự án hạ tầng hay những đợt ra quân rầm rộ theo phong trào, mà phải bắt đầu từ sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của mỗi người dân. Tại tỉnh Điện Biên, “bài toán khó” này đang tìm thấy những lời giải hay từ chính sự linh hoạt, sáng tạo trong xây dựng các mô hình, hoạt động bền vững ở cơ sở.

Tại nhiều vùng nông thôn miền núi, xử lý rác thải sinh hoạt từ lâu đã là một bài toán khó, do những rào cản về nhận thức và tập quán sinh hoạt của người dân. Xác định việc thay đổi thói quen cộng đồng không thể giải quyết trong “một sớm một chiều”, thời gian qua, cấp ủy và chính quyền các cấp trong tỉnh đã chủ trương không chỉ dừng lại ở tuyên truyền lý thuyết, mà tích cực phát huy vai trò nòng cốt của các đoàn thể để “khơi thông” ý thức từ cơ sở.

Minh chứng điển hình cho nỗ lực này, tại xã Mường Ảng, các cấp Hội LHPN đang triển khai hiệu quả mô hình “Ngôi nhà xanh - Biến rác thải thành tiền”. Với mạng lưới 38 chi hội, và hơn 3.300 hội viên, Hội đã tạo nên một cuộc “cách mạng” trong tư duy. Nếu như trước đây, rác thải sinh hoạt, nhất là vỏ lon, chai nhựa sau sử dụng thường bị vứt bừa bãi hoặc đốt thủ công thì nay lại được tích góp, bán lấy tiền và tạo nên nhiều giá trị. Tại các thôn, bản, những “Ngôi nhà xanh” được đặt ở vị trí thuận tiện, trở thành điểm tập kết quen thuộc cho chai nhựa, vỏ lon, giấy vụn...

Bà Nguyễn Thị Thúy, Phó Chủ tịch Hội LHPN xã Mường Ảng chia sẻ: “Dù mới triển khai song chị em phụ nữ trong các chi hội rất tích cực hưởng ứng và duy trì tốt việc thu gom rác tái chế, nhất là tại các khu vực vùng thấp. Sau hơn nửa năm phát động, những rác thải tái chế đã mang lại nguồn quỹ gần 10 triệu đồng phục vụ triển khai các hoạt động nhân đạo, từ thiện đầy ý nghĩa, như: Hỗ trợ hội viên phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn; thăm hỏi hội viên ốm đau, bệnh tật; trao học bổng cho học sinh nghèo...”.

Tuy nhiên, cũng theo bà Thúy, hiện nay phong trào này chưa được lan tỏa mạnh mẽ tại các khu vực vùng cao. Do vậy, thời gian tới, Hội LHPN xã Mường Ảng sẽ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động truyền thông, triển khai thêm các “mô hình kép” để thúc đẩy phong trào. Thông qua đó, phấn đấu 100% các chi hội toàn xã sẽ triển khai duy trì mô hình và hoạt động hiệu quả, nhằm tạo dựng thói quen bền vững cho mỗi người dân, cộng đồng từ việc phân loại rác thải tại nguồn và bảo vệ môi trường sống.

Cụ thể hóa mục tiêu này, mới đây Hội LHPN xã Mường Ảng đã tư vấn, vận động xây dựng mô hình dân vận khéo “1+1”, theo hình thức tổ chức kết nghĩa, giúp đỡ lẫn nhau giữa các chi hội. Theo đó, triển khai thí điểm kết nghĩa giữa 2 Chi hội Phụ nữ tổ dân phố 8 và bản Pú Khớ. Cùng với việc hỗ trợ triển khai xây dựng “Ngôi nhà xanh - biến rác thải thành tiền”, Chi hội Phụ nữ tổ dân phố 8 đã phối hợp tổ chức trồng tre chống sạt lở, kết hợp phát triển kinh tế cho hội viên phụ nữ bản Pú Khớ.

Chị Đoàn Thị Minh Thu, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ tổ dân phố 8 cho biết: “Pú Khớ là bản vùng cao, các hoạt động liên quan đến rác, bảo vệ môi trường còn rất hạn chế, nên trước mắt, chúng tôi tích cực chia sẻ kinh nghiệm trong tổ chức, vận hành các các hoạt động bảo vệ môi trường và hướng dẫn chị em phụ nữ bản Pú Khớ cũng như gia đình của họ làm theo. Để tạo dựng nền tảng lâu dài, thì chi hội triển khai cho chị em trồng tre tại các khu vực phù hợp, bảo vệ đất đai; đồng thời chia sẻ kỹ thuật chẻ tre, đan lát các vật dụng trong gia đình. Đây là sự kết hợp giữa bảo tồn thiên nhiên và phát huy nghề truyền thống, hướng đến giúp chị em bản Pú Khớ tự chủ hơn trong đời sống”.

Còn tại xã Thanh Yên, bài toán môi trường được giải quyết bằng sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) đóng vai trò nòng cốt. Để tạo dựng thói quen phân loại tác tại nguồn, bảo vệ môi trường cho người dân, mới đây MTTQ và các đoàn thể xã đã triên khai chuỗi hoạt động ý nghĩa tại bản Pa Thơm. Bên cạnh việc trao tặng thùng rác đặt tại các khu vực thuận tiện, người dân Pa Thơm còn được hướng dẫn cách phân loại rác tái chế và rác không thể phân hủy, kỹ thuật ủ rác hữu cơ thành phân vi sinh phục vụ chăm sóc cây trồng.

Bà Lò Thị Thanh Bình, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Thanh Yên cho biết: “Chúng tôi xác định MTTQ là cầu nối, đẩy mạnh vận động nhân dân thay đổi thói quen từ những việc nhỏ nhất. Khi người dân thấy được lợi ích từ việc môi trường sạch sẽ, sức khỏe đảm bảo, họ sẽ tự giác thực hiện mà không cần nhắc nhở. Mục tiêu là biến việc dọn vệ sinh đường làng ngõ xóm thành một thói quen tự thân, một nếp sống văn minh thường nhật”.

Thực tế chứng minh, khi ý thức người dân được nâng cao, những tiêu chí môi trường không còn là gánh nặng. Tại nhiều xã hiện nay, người dân không chỉ hưởng ứng tham ra các hoạt động dọn vệ sinh môi trường, khơi thông cống rãnh…, mà tích cực trồng hoa, chăm sóc cây xanh dọc các tuyến đường, khu dân cư. Những “con đường hoa” thay thế cho các “điểm đen” rác thải là minh chứng rõ nét nhất cho sự chuyển biến về nhận thức. Hoạt động vệ sinh môi trường định kỳ hằng tuần, hằng tháng giờ cũng trở thành ngày hội gắn kết cộng đồng, nơi tình làng nghĩa xóm được thắt chặt qua những buổi lao động chung.

Theo bà Pờ Diệu Ninh, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh nhận định, các cấp hội phụ nữ trong tỉnh đã rất linh hoạt trong việc cụ thể hóa nội dung bảo vệ môi trường phù hợp với đặc thù từng địa bàn. Từ mô hình “đoạn đường phụ nữ tự quản”, “vệ sinh đồng ruộng”, đến việc hạn chế sử dụng túi nilon hay thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật... tất cả đã tạo nên một “bản đồ xanh” trong toàn tỉnh. Đặc biệt, nhiều hội viên đã sáng tạo làm các sản phẩm gia dụng từ rác tái chế, biến những thứ tưởng chừng vô dụng thành vật dụng hữu ích trong gia đình.

Với sự vào cuộc quyết liệt của các đoàn thể và sự đồng lòng của nhân dân, các mô hình xử lý rác thải đang dần trở thành những hạt nhân lan tỏa lối sống xanh. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí này, hướng tới mục tiêu NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu hay đô thị văn minh, thì những cách làm hay, hoạt động hiệu quả  cần sự lan tỏa rộng rãi hơn nữa trên toàn địa bàn, nhằm hình thành ý thức đồng bộ từ mỗi người dân - chủ thể quyết định đến chất lượng môi trường.