Suốt hơn 50 năm qua, ông Vũ Tiến Dũng, thôn Tân Giang, xã Tuần Giáo vẫn gìn giữ cẩn thận những tấm ảnh đã ngả màu thời gian của hai người chú ruột là liệt sĩ Vũ Kim Hoa và liệt sĩ Vũ Tiến Thu như một báu vật.

Lặng lẽ vuốt lại góc những bức ảnh đã nhòe theo năm tháng, ông Dũng kể: Năm 1965, chú tôi là liệt sĩ Vũ Kim Hoa tình nguyện nhập ngũ, chiến đấu tại chiến trường miền Nam và hy sinh vào tháng 2/1968. Chưa đầy nửa năm sau, người em trai là liệt sĩ Vũ Tiến Thu tiếp bước anh lên đường nhập ngũ, chiến đấu ở mặt trận phía Tây rồi hy sinh vào tháng 11/1969.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, gia đình ông Dũng đã nhiều lần trở lại những địa danh, chiến trường nơi người thân của mình từng chiến đấu với mong muốn tìm được phần mộ nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả.

“Điều gia đình luôn mong mỏi là một ngày nào đó tìm được hài cốt người thân để các chú những anh hùng liệt sĩ được trở về với quê hương, với gia đình. Chúng tôi chỉ mong trên bia mộ sẽ không còn dòng chữ “Liệt sĩ chưa xác định danh tính”, mà sẽ khắc đúng tên tuổi của người đã hy sinh” - ông Dũng chia sẻ.

Tại phường Điện Biên Phủ, gia đình bà Nguyễn Thị Lai cũng đau đáu với hành trình tìm kiếm người thân kéo dài qua nhiều thế hệ. Gia đình bà có hai người thân là liệt sĩ đến nay chưa tìm được phần mộ. Đó là liệt sĩ Nguyễn Văn Chức hy sinh ngày 16/4/1954 trong Chiến dịch Điện Biên Phủ và liệt sĩ Nguyễn Văn Cẩm, hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước năm 1970.

Với gia đình bà Lai, nỗi đợi chờ không được đếm bằng ngày tháng mà bằng cả một đời người. Nỗi mong ngóng ấy bắt đầu từ bà ngoại (là mẹ của 2 liệt sĩ Nguyễn Văn Chức và Nguyễn Văn Cẩm), rồi được trao lại cho mẹ và đến hôm nay là thế hệ con cháu. Đã nhiều năm qua, gia đình không ngừng dò hỏi thông tin, tìm gặp đồng đội cũ, lần theo từng manh mối với hy vọng có thể đưa các liệt sĩ trở về.

Ngồi lặng bên những ngôi mộ chưa xác định danh tính tại Nghĩa trang liệt sĩ Tông Khao, bà Lai không giấu được xúc động khi nhắc đến Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Bà Lai bảo: Gia đình tôi cũng như rất nhiều gia đình khác đều đặt nhiều hy vọng vào chiến dịch ý nghĩa này. Chúng tôi mong sẽ có thêm nhiều liệt sĩ được xác định danh tính để các anh được trở về với tên tuổi của mình, trở về với quê hương và người thân sau bao năm xa cách.

Nỗi khắc khoải của gia đình ông Dũng, bà Lai cũng là tâm trạng chung của hàng vạn gia đình liệt sĩ trên khắp cả nước. Chiến tranh đã lùi xa nhưng vẫn còn biết bao người mẹ chờ con, người vợ mong chồng, những người con mòn mỏi đợi tin cha.

Cùng với cả nước, tỉnh Điện Biên khẩn trương triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, đẩy mạnh việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đến nay, các lực lượng chức năng đã hoàn thành lấy mẫu tại 1.940 phần mộ thuộc bốn nghĩa trang liệt sĩ gồm: Tuần Giáo, Tủa Chùa, Him Lam và Tông Khao. Dù khối lượng công việc lớn, điều kiện còn nhiều khó khăn, nhưng mỗi cán bộ, chiến sĩ đều xác định đây là trách nhiệm và sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.

Công tác lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ được đẩy mạnh trên toàn tỉnh. Tại xã Quài Tở, qua rà soát, toàn xã hiện có 15 liệt sĩ, trong đó 4 trường hợp đã xác định được phần mộ, 1 trường hợp đã xác định phần mộ nhưng không còn hài cốt và 10 liệt sĩ chưa xác định được nơi an táng. Trên cơ sở đó, địa phương đề nghị thu nhận mẫu ADN của 20 thân nhân liệt sĩ, gồm 17 người có hộ khẩu thường trú trên địa bàn xã và 3 người cư trú ngoài địa phương.

Ông Nhữ Duy Đông, Chủ tịch UBND xã Quài Tở cho biết: Địa phương đang khẩn trương hoàn tất công tác chuẩn bị để thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính. Theo kế hoạch, việc thu nhận mẫu ADN sẽ được tổ chức từ 14 giờ đến 17 giờ 30 ngày 24/7/2026 tại Công an xã Tuần Giáo. Kết quả thu nhận sẽ bổ sung cơ sở dữ liệu ADN phục vụ công tác đối sánh, góp phần xác định danh tính các hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, qua đó đáp ứng mong mỏi của các gia đình liệt sĩ trong hành trình tìm lại danh tính cho người thân đã hy sinh.

Sau hàng chục thập kỷ chờ đợi, giờ đây chiến dịch tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang tiếp thêm niềm tin để những cuộc đoàn tụ được mong chờ từ rất lâu có thể trở thành hiện thực. Từ đây, góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh, để những người đã ngã xuống được trở về trong vòng tay quê hương với đầy đủ tên họ, và để niềm hy vọng của những người ở lại trở thành hiện thực.