Sức dân xây dựng nhà văn hóa

Cùng với nguồn lực đầu tư của Nhà nước, những năm qua tỉnh đã đẩy mạnh xã hội hóa, huy động sức dân để xây dựng nhà văn hóa thôn, bản. Nhiều địa phương đã linh hoạt triển khai bằng cách làm sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế, qua đó phong trào xây dựng nhà văn hóa trên địa bàn tỉnh nhận được sự hưởng ứng tích cực của người dân.

Tại bản Phăng 1, xã Mường Phăng khi thực hiện xây dựng nhà văn hóa, các hộ dân đồng thuận góp tiền, góp ngày công. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là bản chưa có quỹ đất phù hợp xây dựng nhà văn hóa. Trước thực tế đó, gia đình ông Lò Văn Diện đã tự nguyện hiến 800m² đất, tạo điều kiện thuận lợi để triển khai xây dựng nhà văn hóa, công trình phụ trợ. Từ việc tự nguyện hiến đất của gia đình ông Diện, nhiều hộ dân sống xung quanh cũng đã hiến đất xây dựng nhà văn hóa.

Theo Trưởng bản Lường Văn Đại, nhà nước hỗ trợ 200 triệu đồng chỉ đáp ứng phần xây dựng nhà văn hóa với diện tích 100m², các hạng mục phụ trợ đều được huy động từ nguồn xã hội hóa. Việc vận động đóng góp diễn ra thuận lợi, hầu hết các hộ dân đều nhiệt tình tham gia. Khi nhà văn hóa hoàn thành, người dân có không gian sinh hoạt chung, góp phần nâng cao đời sống tinh thần, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức các cuộc họp bản.

Năm 2022, người dân bản Na Ten, xã Pom Lót (nay thuộc xã Sam Mứn) phấn khởi khi nhà văn hóa của bản được khánh thành từ sự chung tay của bà con. Được biết, nhà văn hóa bản Na Ten có diện tích hơn 400m², tổng giá trị 450 triệu đồng, Nhà nước hỗ trợ 200 triệu đồng, còn lại mỗi hộ trong bản đóng góp 1 triệu đồng và ngày công xây dựng. Sau khi đưa vào sử dụng, nhà văn hóa thường xuyên phục vụ họp dân, sinh hoạt đoàn thể, tuyên truyền phổ biến pháp luật, văn nghệ, thể dục thể thao...

Theo ông Quàng Văn Yên, bản Na Ten, khi có chủ trương xây dựng nhà văn hóa, các tổ chức đoàn thể trong bản đã đến từng ngõ, từng nhà tuyên truyền, vận động, thuyết phục bà con. Mọi công việc liên quan đến mức đóng góp đối với từng gia đình đều được đưa ra bàn bạc dân chủ, công khai tại các cuộc họp. Trước đây, chưa có nhà văn hóa, mọi việc của bản phải tổ chức ở nhà trưởng bản nên không thuận tiện. Vì thế, khi bàn bạc, thống nhất làm nhà văn hóa, ai cũng ủng hộ. 

Bên cạnh đóng góp của người dân, các cấp chính quyền địa phương đã chủ động rà soát, lập kế hoạch, kêu gọi doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong và ngoài tỉnh chung tay hỗ trợ kinh phí xây dựng nhà văn hóa. Điển hình là huyện Điện Biên Đông cũ, từ năm 2020 đến tháng 6/2025, huyện đã huy động nguồn lực làm 150 nhà văn hóa thôn, bản. Nhờ đó, Điện Biên Đông là địa phương đầu tiên trên địa bàn tỉnh hoàn thành việc xóa bản trắng nhà văn hóa.

Tại nhiều bản, nhà văn hóa là nơi diễn ra các cuộc họp dân, sinh hoạt chi bộ, tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Đồng thời, nhà văn hóa là không gian tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc. Đến nay, toàn tỉnh có 900 thôn, bản, tổ dân phố được đầu tư xây dựng nhà văn hóa khang trang. Trong đó, có 204 nhà văn hóa được đầu tư hỗ trợ trang thiết bị đầy đủ theo nguồn vốn chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Nhiều bản chưa có nhà văn hóa

Dù đạt kết quả tích cực song thực tế hệ thống nhà văn hóa thôn, bản trên địa bàn tỉnh vẫn thiếu và chưa đồng bộ. Bản Phìn Hồ, xã Si Pa Phìn hiện có 178 hộ dân, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông sinh sống. Trước đây, bản có nhà văn hóa bằng gỗ phục vụ hoạt động chung, tuy nhiên công trình xuống cấp đã 3 - 4 năm. Hiện nay, hoạt động như họp chi bộ, họp bản hay tuyên truyền chủ trương, chính sách đều phải mượn tạm nhà dân, gây nhiều bất tiện và hạn chế về không gian.

Anh Cháng A Dung, Bí thư Chi bộ bản Phìn Hồ cho biết, việc thiếu nhà văn hóa ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sinh hoạt cộng đồng. Nhiều lần bản kiến nghị các cấp chính quyền quan tâm hỗ trợ kinh phí, tạo điều kiện xây dựng nhà văn hóa mới, tuy nhiên, đến nay chưa được đầu tư.

Tại xã biên giới Mường Nhà còn 14/28 bản chưa có nhà văn hóa. Việc thiếu nhà văn hóa không chỉ gây khó khăn trong tổ chức các cuộc họp, triển khai chủ trương, chính sách mà còn hạn chế hoạt động văn hóa, văn nghệ, ảnh hưởng đến đời sống tinh thần và sự gắn kết của người dân vùng biên.

Anh Thào A Di, Trưởng bản C5, xã Mường Nhà cho biết, hơn 20 năm trước, 11 hộ đồng bào Mông đã rời bản Noong É (thuộc xã Mường Lói cũ) theo chương trình giãn dân ra biên giới đến bản C5 lập bản, dựng nhà. Đến nay, cuộc sống đã ổn định, nhưng bản C5 vẫn chưa được đầu tư xây dựng nhà văn hóa. Điều này khiến các hoạt động chung của bản gặp nhiều khó khăn, bà con mong muốn sớm được quan tâm hỗ trợ để có nơi sinh hoạt ổn định.

Trong khi đó, nhiều bản dù đã được đầu tư xây dựng nhà văn hóa nhưng chưa được đầu tư đồng bộ thiết bị như âm thanh, bàn ghế, loa đài... Do đó hiệu quả sử dụng hạn chế, chưa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, hội họp của người dân. Nhiều công trình rơi vào tình trạng “có vỏ thiếu ruột”, hoạt động cầm chừng. Điều này không chỉ gây lãng phí nguồn lực đầu tư mà ảnh hưởng đến việc duy trì, phát huy đời sống văn hóa cơ sở, gắn kết cộng đồng dân cư.

Theo thống kê, toàn tỉnh còn 546/1.446 thôn, bản, tổ dân phố chưa có nhà văn hóa. Ở những bản này, các cuộc họp dân thường phải tổ chức tại nhà trưởng bản hoặc mượn một gia đình trong bản. Không gian chật hẹp, thiếu trang thiết bị khiến số lượng người tham gia bị hạn chế, chất lượng các buổi sinh hoạt không cao. Việc thiếu nhà văn hóa đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống sinh hoạt của người dân, gây khó khăn triển khai nhiệm vụ chính trị ở cơ sở.

Nguyên nhân của tình trạng trên chủ yếu do nguồn lực đầu tư hạn chế, nhiều bản thiếu quỹ đất hoặc gặp khó khăn trong huy động kinh phí. Ở một số nơi, việc xã hội hóa chưa thực sự hiệu quả, người dân còn e ngại khi đóng góp hoặc điều kiện kinh tế chưa cho phép. Bên cạnh đó, địa hình phức tạp, giao thông khó khăn ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng các công trình.

Thiếu nhà văn hóa không chỉ là khoảng trống về thiết chế mà còn ảnh hưởng đối với sự phát triển toàn diện của cộng đồng. Vì vậy, việc tiếp tục quan tâm đầu tư, hoàn thiện hệ thống nhà văn hóa thôn, bản là nhiệm vụ cần thiết và cấp bách. Bên cạnh nguồn lực Nhà nước, cần đẩy mạnh hơn nữa công tác xã hội hóa, phát huy vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng và quản lý công trình.