Tin giả do AI tạo ra có thể được nhận biết qua một số dấu hiệu ở hình ảnh, âm thanh và nội dung. Với hình ảnh, video, khuôn mặt có thể đơ cứng, biểu cảm thiếu tự nhiên, khẩu hình không khớp với âm thanh, chớp mắt bất thường hoặc màu da, bóng đổ thiếu nhất quán. Về âm thanh, giọng nói thường đều, thiếu cảm xúc, ngắt nghỉ sai nhịp hoặc xuất hiện tạp âm điện tử.
Điều đáng lo ngại là những dấu hiệu từng được xem là “điểm lộ” của nội dung do AI tạo ra đang dần khó nhận biết hơn khi công nghệ Deepfake ngày càng được cải tiến. Khuôn mặt, biểu cảm, khẩu hình hay giọng nói có thể được tạo dựng ngày càng chân thực, khiến việc nhận diện bằng cảm quan trở nên khó khăn.
Vì vậy, người dùng mạng xã hội cần chú ý cả nội dung và cách thông tin được truyền tải. Những thông tin mang tính giật gân, tạo cảm giác khẩn cấp như yêu cầu chuyển tiền, thông báo trúng thưởng hoặc những lời mời “việc nhẹ, lương cao” cần được đặt dấu hỏi và kiểm chứng từ nguồn chính thống trước khi tin hoặc chia sẻ.
Đại úy Dương Thế Hải Ngọc, Phó Trưởng phòng An ninh mạng và PCTP sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Điện Biên cho biết: Trong trường hợp chưa thể xác định thông tin là thật hay giả, người dân cần chủ động kiểm chứng bằng cách đối chiếu với các nguồn thông tin chính thống, như Cổng thông tin chống tin giả quốc gia tại địa chỉ https://tingia.gov.vn/; các kênh báo chí, truyền hình chính thống; trang thông tin điện tử, Fanpage, tài khoản Zalo chính thức của Công an tỉnh Điện Biên và chính quyền địa phương. Đối với những thông tin liên quan đến người thân, vay mượn tiền, người dân nên chủ động gọi điện thoại trực tiếp hoặc gặp mặt để xác nhận.
Đặc biệt, người dân có thể theo dõi bản tin “Thật - Giả, Kiểm chứng” phát sóng lúc 19h55 hằng ngày trên VTV1. Với những nội dung được phân tích, kiểm chứng từ các thông tin đang lan truyền trên không gian mạng, người dân có thể chủ động đối chiếu, nhận diện thông tin sai lệch và nâng cao kỹ năng kiểm chứng trước khi chia sẻ.
Để nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng nhận diện và kiểm chứng thông tin cho người dân trước những tác động ngày càng phức tạp của thông tin sai lệch, đặc biệt là các nội dung được tạo ra bằng công nghệ AI, Chiến dịch truyền thông “Tin AI? – Kiểm trước, tin sau” đã được triển khai mạnh mẽ trên địa bàn tỉnh Điện Biên.
Trong đó, chú trọng hướng dẫn người dân nguyên tắc cốt lõi “Chậm lại một chút trước khi tin và chia sẻ”, đồng thời áp dụng quy tắc 4 yếu tố gồm Nguồn tin - Bằng chứng - Bối cảnh - Động cơ để đánh giá thông tin trước khi tiếp nhận và lan truyền.
Đến nay, chiến dịch có 86/86 fanpage, hơn 2.000 cán bộ, chiến sĩ tham gia; đạt hơn 2,236 triệu lượt đăng tải, chia sẻ; trình chiếu hơn 4.320 lượt video trên màn hình công cộng; huy động 32 KOL/KOC và Câu lạc bộ Niềm tin số với hơn 455 lượt chia sẻ. Chiến dịch hướng đến đối tượng trọng tâm là người dùng mạng xã hội độ tuổi từ 14 đến 55 tuổi, đối tượng mở rộng là người già trên 55 tuổi; các tổ chức và doanh nghiệp.
Đối với người cao tuổi, nhất là những người còn hạn chế về kỹ năng sử dụng công nghệ và tiếp cận thông tin trên môi trường số, việc nhận diện, kiểm chứng tin giả có thể gặp nhiều khó khăn. Đây cũng là nhóm thường ít có điều kiện tiếp cận các hình thức tuyên truyền trực tuyến. Vì vậy, Công an xã phối hợp với già làng, trưởng bản, người có uy tín trực tiếp hướng dẫn, giải thích bằng những tình huống cụ thể, dễ hiểu, giúp người dân biết cách xử lý khi tiếp nhận thông tin chưa được kiểm chứng. Hình thức tuyên truyền được thực hiện linh hoạt thông qua các buổi sinh hoạt thôn, bản, hệ thống loa truyền thanh và nhóm Zalo cộng đồng, qua đó đưa kỹ năng nhận diện, kiểm chứng thông tin đến gần hơn với người dân ở cơ sở.
Khi mỗi người dân nắm được những kỹ năng cần thiết để nhận diện và kiểm chứng thông tin, đồng thời có ý thức, trách nhiệm trong quá trình tiếp nhận và chia sẻ trên không gian mạng, tin giả, tin sai lệch sẽ từng bước bị hạn chế, không còn dễ dàng lan truyền và gây tác động tiêu cực đến xã hội. Đó cũng là nền tảng để xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, an toàn và nâng cao khả năng tự bảo vệ của cộng đồng trước những thách thức mới trong kỷ nguyên số.