Thực tế, một đám cháy có thể bắt đầu từ những nguyên nhân rất gần với đời sống hằng ngày như: chập điện; bất cẩn khi sử dụng thiết bị điện, nguồn nhiệt, nguồn lửa hoặc sự cố tại nơi tập trung đông người... Với học sinh, khi thiếu kiến thức và kỹ năng xử lý, tâm lý hoảng loạn trong tình huống khẩn cấp, có thể làm tăng nguy cơ mất an toàn. Trường học là nơi tập trung đông học sinh cùng một thời điểm, vì vậy, ngoài việc xây dựng phương án PCCC, trang bị phương tiện tại chỗ, việc trang bị kỹ năng ứng phó cho cán bộ, giáo viên, học sinh có ý nghĩa quan trọng. Cung cấp những kỹ năng nhận biết lối thoát hiểm, cách di chuyển khi có khói, cách báo động, gọi lực lượng chức năng, sử dụng bình chữa cháy hoặc hỗ trợ sơ cứu ban đầu từ sớm, đều rất quan trọng khi xuất hiện tình huống khẩn cấp.
Từ yêu cầu đó, thời gian qua, Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH đã phối hợp với các cơ sở giáo dục tổ chức nhiều hoạt động tuyên truyền, trải nghiệm và thực hành kỹ năng ngay tại trường học. Nội dung tuyên truyền được chuyển từ truyền đạt kiến thức một chiều sang tăng cường thực hành, đặt học sinh vào những tình huống giả định gần với thực tế, để các em được quan sát, thao tác và ghi nhớ kỹ năng.
Tại Trường THCS Him Lam, phường Mường Thanh, một buổi học đặc biệt đã được tổ chức ngay trên sân trường với sự tham gia của hơn 1.000 cán bộ, giáo viên và học sinh. Thay vì những tiết học quen thuộc trong lớp, học sinh được cán bộ Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH giới thiệu các quy định cơ bản về PCCC; những nguyên nhân, nguy cơ thường dẫn đến cháy, nổ; cách phát hiện, báo động và xử lý khi có sự cố. Học sinh được hướng dẫn cách thoát khỏi khu vực có khói, khí độc; lựa chọn đường thoát nạn an toàn; hỗ trợ người bị nạn và những nguyên tắc cần ghi nhớ, để tránh hoảng loạn khi xảy ra tình huống bất ngờ.
Cô giáo Cao Thị Đại, Hiệu trưởng Trường THCS Him Lam cho biết: “Chương trình trải nghiệm kiến thức, kỹ năng PCCC&CNCH nằm trong kế hoạch nhà trường xây dựng từ đầu năm học. Chúng tôi xác định, đây không chỉ là hoạt động tuyên truyền mà còn là dịp để giáo viên, học sinh được trải nghiệm ngay tại trường, làm quen với phương án xử lý tình huống và các phương tiện PCCC hiện có. Qua đó, giúp các em có thêm nhiều kỹ năng ứng phó khi gặp sự cố trong thực tế”.
Việc tổ chức hoạt động thực nghiệm ngay tại trường giúp nội dung tuyên truyền gắn với chính không gian học tập, sinh hoạt hằng ngày của học sinh. Theo Trung tá Trần Thanh Bình, Phó trưởng phòng Cảnh sát PCCC&CNCH, đây là một trong những ưu điểm rõ nhất của hình thức trải nghiệm tại cơ sở.
“Khi tổ chức tại trường học, các em được trực tiếp làm quen với không gian, lối thoát nạn và những phương tiện PCCC được trang bị ngay tại trường. Nếu xảy ra tình huống cháy, nổ, các em sẽ biết phương tiện ở đâu, cách sử dụng thế nào và cần di chuyển theo hướng nào để bảo đảm an toàn. Việc được thực hành trực tiếp giúp các em nhớ kỹ năng lâu hơn so với chỉ nghe tuyên truyền” - Trung tá Trần Thanh Bình cho biết thêm.
Dưới sự hướng dẫn của cán bộ Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH, từng nhóm học sinh lần lượt thực hành với bình chữa cháy xách tay, từ cách rút chốt an toàn, lựa chọn vị trí đứng đến hướng vòi phun vào đám cháy. Các em còn trải nghiệm điều khiển lăng vòi phun nước, thực hành thoát hiểm bằng cầu dây nghiêng, thang dây và tìm hiểu cách cứu nạn trong một số tình huống giả định.
Em Nguyễn Nhật Minh, lớp 6A1, Trường THCS Him Lam chia sẻ: “Trước đây em chỉ biết bình chữa cháy qua hình ảnh, nhưng hôm nay em được các chú công an hướng dẫn cách cầm bình và cách dập lửa. Em còn được trải nghiệm thoát hiểm nên thấy rất hữu ích. Qua buổi học em biết khi có cháy phải giữ bình tĩnh, tìm lối thoát an toàn và báo ngay cho người lớn hoặc lực lượng chức năng”.
Hoạt động trải nghiệm PCCC&CNCH đang được tổ chức tại nhiều trường học trên địa bàn tỉnh. Tại Trường THCS và THPT Lương Thế Vinh, phường Điện Biên Phủ, với phương châm tăng thời lượng thực hành, giáo viên và học sinh được cán bộ chuyên môn giới thiệu các tình huống cháy, nổ có thể gặp trong cuộc sống; cách nhận diện nguy cơ, kỹ năng thoát nạn và sử dụng một số phương tiện chữa cháy ban đầu. Sau phần hướng dẫn, học sinh trực tiếp thực hiện các thao tác dưới sự giám sát của lực lượng chuyên môn. Qua từng tình huống, các em được chỉ ra những lỗi dễ mắc phải và cách khắc phục.
Đại úy Nguyễn Thế Hoàn, Phó Đội trưởng Đội PCCC&CNCH cho biết: Trong chương trình, học sinh được làm quen với kỹ năng sử dụng bình chữa cháy, xử lý đám cháy ban đầu, thoát nạn và cứu nạn, cứu hộ. Khi đã từng thực hành, các em sẽ dễ hình dung cách xử lý và có thể bình tĩnh hơn nếu gặp tình huống tương tự trong thực tế.
Với nhà trường, đây không chỉ là hoạt động ngoại khóa mà còn là dịp củng cố kỹ năng bảo đảm an toàn cho giáo viên và học sinh. Em Nguyễn Hà An, học sinh Trường THCS và THPT Lương Thế Vinh phấn khởi chia sẻ: “Em thấy buổi trải nghiệm rất bổ ích. Khi trực tiếp cầm bình chữa cháy và làm theo hướng dẫn, em thấy những thao tác này không quá khó, nhưng cần phải nhớ đúng trình tự và giữ bình tĩnh”.
Để kỹ năng PCCC thực sự phát huy hiệu quả, hoạt động tuyên truyền cần được duy trì thường xuyên, gắn với thực hành và phù hợp từng lứa tuổi. Khi học sinh biết nhận diện nguy cơ, biết cách thoát nạn, sử dụng phương tiện chữa cháy và giữ bình tĩnh trước sự cố, những kiến thức được học sẽ dần trở thành kỹ năng sống cần thiết. Đây là nền tảng quan trọng để các trường học chủ động hơn trong việc phòng ngừa rủi ro, xây dựng môi trường học tập an toàn.