Điện Biên là tỉnh miền núi biên giới, địa bàn rộng, dân cư phân bố không đồng đều, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao. Một số hủ tục, tập quán lạc hậu vẫn còn tồn tại, trong đó có tình trạng tảo hôn. Những năm qua, công tác tuyên truyền, vận động phòng, chống tảo hôn đã được triển khai với nhiều hình thức phong phú, góp phần nâng cao nhận thức của người dân và học sinh. Giai đoạn 2021 - 2025, tỷ lệ cặp tảo hôn trên địa bàn tỉnh giảm từ 37,4% xuống còn 31,9%; tỷ lệ hôn nhân cận huyết thống giảm từ 0,05% xuống 0%. Tuy nhiên, nguy cơ tái diễn vẫn còn lớn, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, khu vực đồng bào dân tộc thiểu số.
Trước thực trạng đó, UBND tỉnh vừa ban hành Kế hoạch truyền thông giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong các cơ sở giáo dục, đào tạo trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030. Kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% cơ sở giáo dục tổ chức các hoạt động tuyên truyền; 100% cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh được phổ biến kiến thức pháp luật về hôn nhân và gia đình; trên 95% học sinh dân tộc thiểu số được tham gia các hoạt động truyền thông chuyên đề. Đặc biệt, toàn bộ các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú sẽ hoàn thành xây dựng và duy trì mô hình truyền thông phòng, chống tảo hôn trong giai đoạn 2026 - 2027, sau đó nhân rộng ra toàn tỉnh.
Tại Trường PTDTBT THCS Leng Su Sìn, xã Sín Thầu, công tác tuyên truyền phòng, chống tảo hôn được triển khai thường xuyên hàng năm. Nhà trường hiện có 304 học sinh, chủ yếu là học sinh dân tộc Mông và Hà Nhì. Theo thầy giáo Lê Bảo Khương, Hiệu trưởng nhà trường, mặc dù đã giảm nhiều so với trước đây nhưng tình trạng học sinh bỏ học lấy chồng vẫn còn xảy ra.
“Năm học 2026 – 2026, trường ghi nhận 1 trường hợp học sinh lớp 9 bỏ học lập gia đình. Sau kỳ nghỉ Tết, học sinh không trở lại trường thì thầy cô mới nắm được thông tin. Khi đến gia đình tìm hiểu thì em đã sang nhà chồng ở địa bàn khác. Nhà trường tuyên truyền, vận động cho em tiếp tục trở lại trường học, nhưng phụ huynh không ủng hộ nên rất khó can thiệp” - thầy Khương chia sẻ.
Vì vậy, để tiếp tục nâng cao hiệu quả tuyên truyền, nhà trường thay đổi cách tiếp cận, tránh tình trạng chỉ tuyên truyền lý thuyết. Các buổi ngoại khóa được tổ chức sinh động hơn thông qua hình thức sân khấu hóa, giao lưu hỏi đáp, tiểu phẩm tình huống. Nội dung phòng, chống tảo hôn cũng được lồng ghép với giáo dục kỹ năng sống, trong các bài học, môn học liên quan…
Trong tháng 4 vừa qua, Nhà trường đã tổ chức buổi sinh hoạt tập thể, chuyên đề “Tư vấn sức khỏe sinh sản, phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết và tác hại của lá ngón” cho học sinh. Chương trình diễn ra nhiều nội dung gần gũi như cảnh báo nguy cơ dị tật do hôn nhân cận huyết, tác hại của việc mang thai sớm, quy định pháp luật về độ tuổi kết hôn hợp pháp... Kiến thức được truyền tải thông qua tiểu phẩm “Bản làng thức tỉnh”, phần thi “Hỏi nhanh - Đáp đúng” tạo không khí sôi nổi, dễ tiếp thu. Không chỉ tuyên truyền tập trung, giáo viên nhà trường còn thường xuyên trò chuyện riêng với học sinh, đặc biệt là các em ở bán trú để nắm bắt tâm tư, kịp thời phát hiện những trường hợp có nguy cơ bỏ học lấy chồng.
Tại Trường THCS Búng Lao (xã Búng Lao), công tác phòng, chống tảo hôn cũng được triển khai thường xuyên và bằng nhiều hình thức. Nhà trường treo băng rôn, khẩu hiệu, tranh ảnh cổ động tại khu bán trú; lồng ghép nội dung tuyên truyền trong các buổi sinh hoạt dưới cờ. Giáo viên trực tiếp trao đổi, hỏi đáp để nắm bắt suy nghĩ, tâm tư học sinh. Nếu phát hiện học sinh có ý định nghỉ học lấy vợ, lấy chồng, thầy cô tâm sự, trò chuyện, đến tận nhà vận động cả gia đình và học sinh.
Thầy Phạm Thúc Nam, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Với địa bàn vùng cao, đồng bào dân tộc thiểu số, khó khăn lớn nhất trong phòng chống tảo hôn là nhiều học sinh có tâm lý cực đoan, đe dọa ăn lá ngón tự tử nếu bị ngăn cản chuyện tình cảm. Điều này khiến gia đình và nhà trường rất khó can thiệp sâu. Tình trạng này lại thường xảy ra sau dịp nghỉ Tết Nguyên đán hoặc các kỳ nghỉ dài ngày nên khó nắm bắt kịp thời”.
Theo kế hoạch của UBND tỉnh, thời gian tới ngành Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động truyền thông trong trường học thông qua diễn đàn, hội thi, ngoại khóa; lồng ghép nội dung phòng, chống tảo hôn trong môn Giáo dục công dân, Sinh học và các hoạt động giáo dục kỹ năng sống. Đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng video, infographic, clip ngắn để tuyên truyền trên nền tảng số, fanpage, cổng thông tin điện tử.
Bên cạnh đó, tỉnh cũng chú trọng phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín; tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong quản lý, giáo dục học sinh. Việc nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của học sinh và phụ huynh được xác định là giải pháp quan trọng nhằm từng bước giảm thiểu tình trạng tảo hôn, góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn ở vùng cao Điện Biên.