ĐBP - “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá” là chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 do Tổ chức Y tế thế giới phát động. Thông điệp cảnh báo những chiêu thức tiếp thị tinh vi của thuốc lá thế hệ mới, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết ngăn nicotine xâm nhập cộng đồng. Tại Điện Biên, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá được triển khai đồng bộ từ truyền thông, xây dựng môi trường không khói thuốc đến tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm.
Những năm gần đây, nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá đã có chuyển biến tích cực. Theo báo cáo của Sở Y tế, tỷ lệ hút thuốc lá ở người trên 15 tuổi tại tỉnh hiện còn 17,7%; trong đó nam giới chiếm 33,9%, nữ giới 1,5%. Tỷ lệ hút thuốc có xu hướng giảm dần qua các năm; kiến thức của người dân về tác hại của thuốc lá đã nâng lên rõ rệt. Có tới 96,9% số người được hỏi biết hút thuốc gây ung thư phổi, 75,1% biết hút thuốc gây đột quỵ và 73,7% nhận thức được nguy cơ đau tim do thuốc lá.
Để đạt được kết quả đó, hoạt động truyền thông với nhiều hình thức được đẩy mạnh. Riêng giai đoạn 2023 - 2025, toàn tỉnh tổ chức 4 lễ mít tinh, truyền thông trực tiếp về tác hại của thuốc lá trên 70 buổi cho trên 10.000 lượt người. Hàng nghìn pano, áp phích, tờ rơi được cấp phát tới cơ sở. Nội dung tuyên truyền không chỉ tập trung vào tác hại của thuốc lá truyền thống mà còn cảnh báo nguy cơ từ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và shisha.
Các biện pháp giảm nguồn cung thuốc lá được triển khai rộng. Trong đó, việc cấp giấy phép kinh doanh thuốc lá, bán lẻ thuốc lá được kiểm soát chặt chẽ. Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 121 cơ sở được cho phép bán lẻ thuốc lá và 5 cơ sở được cấp phép bán buôn thuốc lá. Công tác đấu tranh phòng, chống thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả; tăng cường kiểm tra doanh nghiệp, đại lý bán buôn, bán lẻ và xử lý nghiêm các hành vi buôn bán thuốc lá giả, thuốc lá nhập lậu được tăng cường. Từ năm 2023 đến nay, lực lượng chức năng đã thu giữ 2.510 bao thuốc lá điếu.
Thông điệp “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo” mà Tổ chức Y tế thế giới đưa ra năm nay đặc biệt phù hợp với thực tế hiện nay. Bởi thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá mới đang được thiết kế với nhiều hương vị, kiểu dáng bắt mắt, quảng cáo tràn lan trên mạng xã hội, tạo cảm giác “ít độc hại hơn”, “thời thượng hơn” thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, bản chất của các sản phẩm này vẫn chứa nicotine - chất gây nghiện mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh, tim mạch và hô hấp, đặc biệt nguy hiểm với thanh thiếu niên.
Báo cáo của Sở Y tế chỉ ra rằng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và shisha đang trở nên hấp dẫn với học sinh, sinh viên, gây ảnh hưởng lớn tới công tác phòng, chống tác hại thuốc lá trong trường học. Dù pháp luật đã có quy định cấm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá, nhưng việc quảng bá trên không gian mạng vẫn khó kiểm soát. Qua thanh tra, lực lượng chức năng đã xử lý cảnh cáo 6 trường hợp vi phạm về quảng cáo các sản phẩm thuốc lá.
Không chỉ đối mặt với thuốc lá thế hệ mới, việc xây dựng môi trường không khói thuốc ở nhiều nơi còn hạn chế. Thực tế tại một số cơ quan, nhà hàng, khách sạn, quán karaoke vẫn còn tình trạng hút thuốc trong khu vực cấm. Ngay tại cơ sở y tế hay trường học - nơi phải thực hiện cấm hút thuốc hoàn toàn vẫn xuất hiện mẩu thuốc lá hoặc người hút thuốc. Thống kê cho thấy, tỷ lệ hút thuốc thụ động ở nhà hàng lên tới 67,5%, tại quán bar, cà phê là 66,7%, khách sạn 48,5%.
Bên cạnh đó, nhận thức của cộng đồng về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe còn hạn chế, đặc biệt các loại thuốc lá mới, thuốc lá điện tử dễ mua, thu hút không ít giới trẻ. Vì vậy việc thực thi cấm hút thuốc lá tại nơi công cộng hạn chế, vẫn còn tình trạng vi phạm. Việc chấp hành quy định về phòng chống tác hại thuốc lá chưa được thực hiện thường xuyên và thực sự nghiêm túc. Một số sở, ngành, cơ quan, đơn vị hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá chưa thực sự được quan tâm, nên việc thực hiện quy định chưa nghiêm.
Theo kế hoạch phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu giảm tỷ lệ tiếp xúc thụ động với khói thuốc tại nơi làm việc xuống dưới 28%, tại nhà hàng dưới 80%, quán bar và cà phê dưới 75%, khách sạn dưới 70%; đồng thời tiếp tục ngăn ngừa việc sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới. Để đạt mục tiêu đề ra, tỉnh yêu cầu 100% cơ quan, đơn vị triển khai hoạt động phòng, chống tác hại thuốc lá; đưa tiêu chí “môi trường không khói thuốc” vào đánh giá thi đua hằng năm. Mô hình “Bệnh viện không khói thuốc”, “Trường học không khói thuốc”, “Nhà hàng không khói thuốc” tiếp tục được duy trì và nhân rộng.
Ngành giáo dục được xác định là lực lượng quan trọng trong ngăn chặn thuốc lá thế hệ mới xâm nhập học đường. Các trường học tăng cường lồng ghép tuyên truyền về tác hại của các loại thuốc lá trong hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt tập thể. Trong khi đó, lực lượng công an, quản lý thị trường tăng cường kiểm tra, xử lý hành vi buôn bán thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả và sản phẩm thuốc lá mới trái phép. Công tác truyền thông được đổi mới theo hướng tận dụng nền tảng số và mạng xã hội để tiếp cận giới trẻ - nhóm đối tượng dễ bị tác động bởi các chiêu trò quảng bá của ngành công nghiệp thuốc lá.
Thông điệp chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 mang ý nghĩa như một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ: Đằng sau vẻ ngoài hấp dẫn của thuốc lá điện tử hay các sản phẩm nicotine mới vẫn là nguy cơ nghiện ngập và bệnh tật. Để đẩy lùi hiểm họa này cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự giám sát của cộng đồng và quan trọng hơn là thay đổi nhận thức của mỗi người dân, đặc biệt là giới trẻ. Với những giải pháp được triển khai đồng bộ cùng sự hưởng ứng của cộng đồng, Điện Biên đang từng bước xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh, nói không với thuốc lá và các sản phẩm gây nghiện nicotine.