Được bao quanh bởi núi non trùng điệp, cánh đồng Mường Thanh là đồng lúa lớn nhất của vùng Tây Bắc.
“Nhất Thanh, nhì Lò, tam Than, tứ Tấc”, trong “tứ đại cánh đồng” vang danh ở vùng cao phía Bắc, cánh đồng Mường Thanh tự hào đứng ở vị trí số một cả về quy mô lẫn độ phì nhiêu, màu mỡ của đất đai. Với diện tích canh tác hơn 140km2, trải dài hơn 20km và rộng khoảng 6km, đây là vựa lúa lớn nhất của tỉnh Điện Biên.
Cả cánh đồng trải dài như một tấm thảm xanh khổng lồ khắp lòng thung lũng. Sắc xanh non mơn mởn uốn quanh những quả đồi, đan xen các con đường, khu đô thị, len lỏi vào giữa những xóm nhỏ, thôn, bản. Đứng giữa cánh đồng rộng lớn hôm nay, không chỉ có hương thơm của lúa, mà còn thấy cả câu chuyện của đất, của lịch sử hào hùng.
Nếu mới lên Điện Biên lần đầu thật khó tưởng tượng mảnh đất tốt tươi ngày hôm nay lại từng là nơi bị bom đạn cày nát, chằng chịt dây thép gai, hầm hào công sự. Nhưng bằng sự cần cù, bền bỉ, người dân Điện Biên đã bắt đầu một hành trình mới: Phá dỡ từng hàng rào dây thép gai, san lấp từng hố bom, khai hoang từng mảnh ruộng, những con mương được đào, nước được dẫn từ các dòng suối về đồng ruộng. Chiến trường đầy dấu tích bom đạn, dần dần từng thửa đất đã được hồi sinh, như sức sống bền bỉ của thiên nhiên và tinh thần quật cường của người dân. Với sức trẻ của hàng nghìn thanh niên từ các tỉnh miền xuôi lên, Đại thủy nông Nậm Rốm, công trình thủy lợi lớn thứ hai tại miền Bắc hoàn thành năm 1969. Nước được dẫn vào từng ngóc ngách của đồng ruộng, từ canh tác phụ thuộc vào thời tiết, nhờ hệ thống kênh mương hiện đại, cánh đồng Mường Thanh đã trở thành vựa lúa năng suất cao.
Cụ bà Lò Thị Pánh, bản Ten A, phường Mường Thanh là người dân tộc Thái gắn bó với vùng đất này từ sau giải phóng Điện Biên 1954, kể: Những ngày đầu, cánh đồng còn ngổn ngang sỏi đá, bà con phải nhặt từng viên, rồi be bờ, đắp ruộng, dẫn nước về đồng. Khi ấy khó khăn, vất vả lắm vì toàn làm thủ công nhưng khí thế lao động rất sôi nổi, ai rảnh là lại ra đồng cải tạo, khai hoang. Cây lúa gắn bó với cả cuộc đời mình, con cháu mình giờ cũng canh tác làm giàu trên mảnh đất này. Nhìn thấy lúa xanh tốt là thấy vui vì cuộc sống dần đầy đủ hơn.
Với diện tích khoảng 4.300ha, trong đó trên 2.000ha sản xuất hàng hóa; hạ tầng sản xuất quy hoạch đồng bộ, đường giao thông nội đồng được bê tông hóa, hệ thống kênh mương dẫn nước phục vụ tưới tiêu được đầu tư hoàn thiện đáp ứng năng lực sản xuất các mùa vụ trong năm ổn định. Cánh đồng Mường Thanh tập trung nhiều giống lúa năng suất cao như: Séng cù, Bắc thơm, Đài thơm, IR 64... trung bình trên 60 tạ/ha, duy trì ổn định 2 vụ, nhiều nông dân ở Điện Biên đã có thu nhập cao từ cây lúa.
Gạo Điện Biên nức tiếng khắp cả nước và mang theo cả khát vọng xuất khẩu. Được kết hợp hoàn hảo giữa khí hậu khu vực lòng chảo với chất đất màu mỡ và nguồn nước dồi dào, hạt gạo Mường Thanh có đặc điểm nhỏ, dài, hương thơm tự nhiên. Khi nấu chín, cơm có độ dẻo cao và giữ nguyên ngay cả khi đã nguội. Gạo Mường Thanh được ví như những hạt ngọc của đất trời Tây Bắc. Người dân nơi đây vẫn tự hào nói rằng, chỉ đất Mường Thanh mới nuôi được hương gạo thơm ngon, quý giá vậy.
Trong ký ức của nhiều người dân Điện Biên, giống gạo Tám thơm từng làm nên danh tiếng một thời của cánh đồng Mường Thanh. Loại gạo ngon nổi tiếng mà ngày xưa chỉ để dành ăn vào những ngày tết hoặc khi có khách quý đến chơi nhà. Dù ngày nay đã có thêm nhiều giống lúa mới năng suất cao hơn, nhưng hương thơm dẻo đặc trưng của gạo Tám Mường Thanh vẫn được gìn giữ như một niềm tự hào.
Những năm gần đây khi thương hiệu gạo Điện Biên ngày càng được biết đến rộng rãi, cánh đồng Mường Thanh cũng trở thành điểm dừng chân thú vị của nhiều du khách tới check in, tham quan. Từ trung tâm phường Điện Biên Phủ chỉ vài phút xe chạy, du khách đã có thể bước vào không gian mênh mông của lúa và gió. Cánh đồng rộng lớn xung quanh phố phường hiện đại và những di tích lịch sử nổi tiếng, như hòa vào nhịp sống của người dân.
Tạo dáng chụp ảnh bên ruộng lúa, gia đình chị Trần Thị Ngọc Châu, du khách đến từ Hưng Yên không giấu được sự thích thú khi nhìn cánh đồng trải dài trước mắt. Chị Châu chia sẻ: “Chúng tôi nghe về thương hiệu gạo Điện Biên lâu rồi nhưng đây là lần đầu được tận mắt thấy cánh đồng Mường Thanh. Không nghĩ nó rộng đến vậy. Tôi thích lắm! Cánh đồng nằm gần khu đô thị, lại gần với các điểm di tích lịch sử rất thuận tiện cho khách tham quan. Đây là điểm rất lạ và độc đáo của riêng Điện Biên”.
Thưởng thức hạt gạo Điện Biên trong những bữa cơm đậm đà hương núi vị rừng nơi bản làng của đồng bào Thái, hầu như du khách nào khi rời mảnh đất này cũng muốn mang theo chút hương vị đặc trưng ấy làm quà dành tặng người thân, gia đình và bạn bè.
Cuối tháng Tư, lúa đông xuân đều tăm tắp, thành một mặt phẳng xanh rợn chân núi. Trên nền lúa xanh thẳm thi thoảng bắt gặp một vài thửa ruộng đã ngả dần sang màu vàng. Chỉ tầm hơn nửa tháng nữa thôi, lúa xuân bắt đầu chín rộ, du khách ghé thăm ngỡ như đi giữa mùa vàng. Nông dân Điện Biên sẽ lại tất bật bước vào một mùa vụ thu hoạch mới.
Điều làm nên giá trị của hạt gạo Mường Thanh không chỉ nằm ở hương vị mà còn là câu chuyện về đất và người, là câu chuyện về hành trình cải tạo, hồi sinh của một vùng đất từng trải qua chiến tranh bom đạn. Là câu chuyện về sự hy sinh, là những người nông dân cần cù chịu khó biến thung lũng hoang tàn thành đồng ruộng tốt tươi như hôm nay.
Những giọt máu đỏ, những giọt mồ hôi đã đổ xuống thấm đẫm từng tấc đất, mỗi đường cày ở đây qua nhiều thế hệ. Cánh đồng lúa xanh mướt phẳng lì chạy vào tận chân đồi, những vạt lúa trĩu bông đã minh chứng cho ý chí, sự sáng tạo và bàn tay cần cù của người dân Điện Biên, đưa cánh đồng Mường Thanh trở thành biểu tượng về sức sống trường tồn và mãnh liệt trên mảnh đất anh hùng.
Người Điện Biên tự hào về Điện Biên, tự hào về cánh đồng Mường Thanh trù phú bờ xôi ruộng mật. Vị ngọt thấm đẫm trong từng thớ đất, từng cây lúa, hạt gạo nơi đây, người ta gọi đó là “vị ngọt của đất Mường Thanh”.