Không gian ảo, trách nhiệm thật

Thông tin “bắt cóc trẻ em” xảy ra tại khu vực phường Tân Thanh cũ, nay thuộc phường Điện Biên Phủ từng lan truyền trên mạng xã hội, kèm đoạn video dài 8 giây. Fanpage “Checkin Điện Biên”, có hơn 54.000 người theo dõi đã đăng lại nội dung này, thu hút sự chú ý của cộng đồng mạng. Qua xác minh của Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh xác định đây là thông tin bịa đặt; đoạn video được tạo bằng AI. Quản trị viên fanpage là ông Q., trú tại phường Điện Biên Phủ, thừa nhận lấy nguồn tin giả từ một tài khoản Facebook cá nhân, sử dụng AI tạo video rồi đăng tải nhằm thu hút tương tác và bị xử phạt vi phạm hành chính.

Vụ việc cho thấy tin giả trên môi trường mạng ngày càng khó nhận diện, bởi với sự hỗ trợ của công nghệ, một thông tin bịa đặt có thể được gắn thêm hình ảnh, video, giọng nói để tạo cảm giác chân thực. Người xem nếu chỉ lướt qua mà không kiểm tra nguồn rất dễ tin rằng có hình ảnh tức là có sự việc. Mỗi lượt chia sẻ, bình luận hoặc chuyển tiếp lại có thể khiến thông tin tiếp cận thêm nhiều người, tạo tâm lý đám đông.

Đại tá Lù Minh Phương, Phó Giám đốc Công an tỉnh Điện Biên cho biết: “Qua những trường hợp đã phát hiện, xử lý cho thấy một bộ phận người sử dụng mạng xã hội vẫn chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm đối với nội dung mình đăng tải, bình luận hoặc chia sẻ. Thông tin sai sự thật khi được lan truyền rộng có thể gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến tổ chức, cá nhân và tình hình an ninh, trật tự. Người dùng cần kiểm chứng nguồn tin, cân nhắc trước khi tương tác, nhất là với những nội dung giật gân, chưa rõ nguồn gốc hoặc được tạo dựng bằng công nghệ AI.

Nếu trường hợp trên xuất phát từ việc chủ động tạo nội dung sai sự thật để thu hút tương tác, thì vụ việc khác lại bắt đầu từ cảm xúc bức xúc của người sử dụng mạng xã hội. Ngày 28/5, sau khi không đạt kết quả sát hạch lái xe, K.T.N., sinh năm 1991, trú tại phường Điện Biên Phủ dùng Facebook cá nhân bình luận cho rằng sát hạch viên trực tiếp bấm trừ điểm, tác động đến kết quả sát hạch.

Phòng Cảnh sát giao thông xác minh toàn bộ quá trình sát hạch được thực hiện tự động bằng hệ thống thiết bị, phần mềm theo quy định; sát hạch viên không can thiệp vào việc chấm điểm, trừ điểm hay kết quả của thí sinh. Làm việc với cơ quan chức năng, K.T.N. thừa nhận do không đạt kết quả nên bức xúc, đăng thông tin mang tính suy diễn, chưa được kiểm chứng. Người này đã gỡ bỏ nội dung và bị xử phạt 6,25 triệu đồng.

Từ một sự việc liên quan trực tiếp đến bản thân, cảm xúc cá nhân đã được đưa lên không gian có khả năng tiếp cận đông người và trở thành thông tin sai sự thật. Mạng xã hội cho phép bày tỏ quan điểm, nhưng luôn đi cùng trách nhiệm. Sự bức xúc không thể thay thế bằng chứng; suy đoán cá nhân cũng không thể được trình bày như một sự việc đã được xác định.

Từ tháng 5/2026 đến nay, Công an tỉnh Điện Biên đã phát hiện, xử lý gần 50 trường hợp có hành vi bình luận, chia sẻ, cổ súy thông tin xấu độc trên không gian mạng. Con số này cho thấy trách nhiệm không chỉ đặt ra với người tạo nội dung. Một lượt chia sẻ tưởng như nhỏ vẫn có thể trở thành mắt xích đưa thông tin sai đi xa hơn.

Mỗi người là một “bộ lọc” thông tin

Trong dòng thông tin xuất hiện liên tục trên mạng xã hội, người dùng cần hình thành thói quen kiểm chứng trước khi tương tác. Nhiều người đăng không đồng nghĩa với đúng; nhiều lượt thích, bình luận hay chia sẻ cũng không phải căn cứ xác nhận độ tin cậy của thông tin.

Chị Đào Thị Thìn, tổ dân phố 2, phường Mường Thanh bày tỏ quan điểm: Trước những nội dung liên quan đến an ninh, trật tự, chính sách hoặc cá nhân cụ thể, chị thường tìm hiểu nguồn trước khi bình luận, chia sẻ. “Có những thông tin mới đọc rất dễ khiến mình bức xúc hoặc lo lắng, nhưng tôi thường xem nguồn ở đâu, có phải thông tin của cơ quan báo chí hay cơ quan chức năng không. Nếu chưa rõ thì tôi không chia sẻ. Bởi mình đăng hoặc bình luận theo cảm xúc, sau đó thông tin không đúng thì vô tình lại làm cho câu chuyện lan rộng hơn”.

Thói quen kiểm chứng càng quan trọng khi AI có thể tạo ra hình ảnh, video, giọng nói rất giống thật. Với thông tin liên quan đến chính sách, an ninh trật tự, thiên tai, đời tư cá nhân hoặc những vấn đề dễ tác động đến tâm lý cộng đồng, việc tìm về nguồn chính thống cần trở thành phản xạ.

Tại bản Quan Chiêng, phường Mường Lay, chị Lò Huyền Giang thường sử dụng Facebook, Zalo để cập nhật thông tin địa phương và kết nối với người thân, bạn bè. Chị chia sẻ: “Tôi thường đọc thông tin từ báo chí hoặc các trang chính thức của cơ quan chức năng. Gặp video lạ, nội dung giật gân, chưa rõ nguồn gốc tôi thường chờ thêm thông tin xác thực chứ không vội chia sẻ. Hiện nay hình ảnh, video có thể được tạo bằng AI rất giống thật nên càng phải cẩn thận. Mỗi người bớt đi một lần chia sẻ thông tin chưa rõ đúng, sai thì tin xấu cũng khó lan rộng”.

Sử dụng mạng xã hội văn minh bắt đầu từ những việc cụ thể, kiểm soát cảm xúc khi tranh luận; không dùng lời lẽ xúc phạm và tôn trọng danh dự, đời tư; kiểm chứng trước khi chia sẻ và chủ động lan tỏa thông tin chính xác, hữu ích.

Không gian mạng được tạo nên từ hàng triệu tài khoản, nhưng phía sau mỗi tài khoản vẫn là một con người với lựa chọn và trách nhiệm của mình. Trước khi một thông tin sai phải được xử lý bằng pháp luật, “bộ lọc” đầu tiên chính là người sử dụng: đọc kỹ hơn, kiểm chứng thêm một bước và thận trọng trước mỗi lần bình luận, chia sẻ. Đó cũng là nền tảng tạo nên văn hóa ứng xử trên mạng.