Nhiều năm trở lại đây, Điện Biên là địa phương chịu nhiều tác động của thiên tai và biến đổi khí hậu. Chỉ riêng năm 2025, toàn tỉnh ghi nhận 15 đợt thiên tai cực đoan, từ rét đậm, mưa đá đến lũ quét, sạt lở đất, làm 14 người thiệt mạng; tổng  thiệt hại hơn 1.300 tỷ đồng. Tình hình thực tế đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng môi trường sống an toàn, đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản của người dân, để hướng tới phát triển xanh và bền vững. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu đề ra, tỉnh đang phải đối mặt với thách thức lớn, đó là: Thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt tại cộng đồng.

Theo Báo cáo về công tác bảo vệ môi trường tỉnh Điện Biên: Mỗi năm toàn tỉnh phát sinh khoảng 129.964 tấn chất thải rắn sinh hoạt. Nếu như tỷ lệ thu gom tại khu vực đô thị đạt 96,5%, thì ở khu vực nông thôn mới đạt 45%; tỷ lệ được xử lý chỉ khoảng 40%. Sự chênh lệch này phản ánh những khoảng trống lớn trong hạ tầng kỹ thuật và phương thức quản lý chất thải rắn tại cơ sở.

Thực trạng này thể hiện rõ tại phường Mường Thanh, một trong những địa bàn trung tâm khu vực lòng chảo Điện Biên. Với quy mô dân số khoảng 24.000 người, trung bình mỗi tháng, địa phương phát sinh hơn 50 tấn rác thải sinh hoạt. Khối lượng rác thải lớn, song đến nay phường vẫn chưa xây dựng được điểm thu gom, tập kết rác cố định, đúng quy định. Đơn vị thu gom đang phải bố trí tạm 5 điểm đặt xe rác và tăng tần suất thu gom từ 1 lần/tuần lên hằng ngày.

Thế nhưng, giải pháp tình thế này chưa thể giải quyết triệt để thực trạng hiện hữu. Do thiếu hạ tầng, nguồn kinh phí hạn chế, nên công tác thu gom rác thải luôn quá tải. Ông Trần Huy Hòa, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Mường Thanh chia sẻ: “Khó khăn lớn nhất hiện nay là địa giới hành chính rộng, dân cư đông, khối lượng rác thải tại khu vực công cộng lớn, khiến việc thu gom tập trung gặp nhiều trở ngại. Nguồn lực tài chính được giao mới chỉ đáp ứng khoảng 50 - 60% khối lượng công việc thực tế, đã tạo áp lực rất lớn đối với công tác duy trì vệ sinh môi trường".

Bên cạnh hạ tầng và kinh phí, trở ngại lớn hơn nằm ở ý thức của một bộ phận người dân. Thời gian qua, mặc dù địa phương đã quyết liệt ra quân xóa bỏ 4 điểm “đen” về rác thải, tổ chức thu dọn, cắm biển cấm tại các bãi rác tự phát, song tình trạng xả rác không đúng nơi quy định vẫn tái diễn. Tại bản Noong Nhai, sau khi lực lượng chức năng dọn dẹp sạch sẽ, một số người vẫn cố tình di chuyển biển cấm để tiếp tục đổ rác.

"Ý thức của một bộ phận người dân vẫn còn hạn chế, rác thải sinh hoạt chưa được tập kết đúng nơi quy định. Nhiều bể chứa vỏ thuốc bảo vệ thực vật ngoài đồng lại trở thành nơi đổ rác tự phát. Tôi mong các cơ quan chức năng xóa bỏ những điểm tập kết không còn phù hợp, xây dựng vị trí thu gom hợp lý hơn. Bản cũng tiếp tục tuyên truyền để người dân nâng cao ý thức, không xả rác bừa bãi ra môi trường". - Ông Bùi Quang Hợp, bản Noong Nhai bày tỏ mong muốn:

Nếu như bản Noong Nhai vẫn trăn trở với tình trạng đổ rác bừa bãi, thì tại bản Ten (phường Mường Thanh), ý thức cộng đồng đã tạo nên sự thay đổi rõ rệt trong công tác vệ sinh môi trường. Để khắc phục tình trạng rác thải tồn đọng, hơn 100 hộ dân trong bản thống nhất tập kết rác ra trước cửa nhà theo đúng khung giờ quy định, để tổ vệ sinh của đến thu gom. Đây là quy ước chung của bản.

Ông Vì Văn Ánh, người dân bản Ten chia sẻ: “Khi ban quản lý bản vận động xây dựng môi trường xanh - sạch - đẹp, bà con cùng bàn bạc, thống nhất thành lập tổ thu gom rác thải. Mỗi hộ chủ động đưa rác ra trước cửa, hoặc treo lên giá, không để làm rơi vãi, tạo thuận lợi cho tổ thu gom vào 7 giờ sáng hằng ngày. Cách làm đơn giản, chi phí thấp, đã xóa bỏ các điểm xả rác tự phát, góp phần bảo vệ môi trường sạch đẹp".

Tháng hành động vì môi trường năm 2026 tại tỉnh Điện Biên được phát động, với chủ đề: “Kêu gọi toàn cầu chung tay hành động vì khí hậu”. Tại lễ phát động, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Xuân Cảnh nhấn mạnh: Bảo vệ môi trường là nền tảng bảo đảm tăng trưởng xanh và nâng cao chất lượng cuộc sống. Để xây dựng một môi trường bền vững, tỉnh tập trung soát lại quy hoạch, tăng cường đầu tư hệ thống trạm trung chuyển, đẩy mạnh triển khai việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường.

Một dòng sông không ô nhiễm, hay những tuyến đường không xuất hiện rác thải, không thể tạo nên chỉ bằng sự nỗ lực của lực lượng vệ sinh môi trường hoặc các đợt ra quân cao điểm. Điều quyết định nằm ở ý thức và hành động của mỗi người dân. Chỉ khi mỗi cá nhân thay đổi thói quen, mỗi cộng đồng cùng chung tay gìn giữ môi trường, công tác thu gom, xử lý rác thải sẽ hiệu quả hơn, sẽ tạo nền tảng vững chắc để xây dựng một môi trường sống xanh, sạch, bền vững.