Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa nội, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam chia sẻ, Tết miền bắc luôn gắn với kiểu thời tiết đặc trưng: mưa phùn, gió ẩm, tường đổ “mồ hôi”. Người dân quen gọi là “trời nồm”, nhưng ít ai biết, đây là thời điểm vi sinh vật phát triển mạnh.

Bánh chưng, món Tết biểu tượng, cũng là “ổ chứa” lý tưởng của nấm mốc nếu bảo quản không đúng. Gạo nếp và đậu xanh hút nước mạnh, nhân thịt nhiều mỡ. Sau khi nấu, bánh vẫn ẩm, ấm, lại thường được để ở nơi kín gió - đây là điều kiện thuận lợi cho nấm mốc, trong đó có những loài có thể sinh độc tố aflatoxin gây hại cho gan.

"Aflatoxin là nhóm độc tố có xu hướng khá bền với nhiệt; các cách đun nấu hay hấp lại thông thường khó loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, dù một phần độc tố có thể bị phân hủy khi xử lý ở nhiệt độ rất cao và đủ lâu. Chỉ một miếng bánh chưng mốc “tưởng chừng không sao” cũng làm tăng thêm gánh nặng xử lý độc tố cho gan, nhất là nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần trong năm", bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, các món giò chả, thịt đông, giò thủ, mứt Tết, trái cây khô cũng đều là “mảnh đất” ưa thích của nấm men và mốc nếu để ẩm, kín, lâu ngày. Giò chả nếu gói bằng lá chuối chưa vệ sinh tốt, để trong túi nilon kín lâu ngày sẽ dễ bị nhiễm khuẩn lên men, tạo mùi chua nhẹ thì đó đã là dấu hiệu hỏng, không nên cố ăn.

Mứt, đặc biệt là loại tự làm hoặc mua không rõ nguồn gốc, rất dễ kết dính, chảy nước, nổi mốc đen hoặc mốc trắng, nhất là khi bỏ tủ lạnh rồi lấy ra trong những ngày nồm ẩm.

Bác sĩ Hoàng cũng chỉ ra một nguyên nhân ít ai chú ý đó là sự ngưng tụ hơi nước trong tủ lạnh. Khi tủ mở thường xuyên, khí lạnh gặp hơi ẩm từ bên ngoài tạo ra lớp sương li ti trên bề mặt thực phẩm. Nếu không lau khô và không bảo quản thực phẩm trong hộp kín, sau một thời gian, vi khuẩn và nấm mốc có thể bắt đầu phát triển.

Thức ăn nhiều tinh bột như cơm, miến, bánh chưng khi để ở nhiệt độ phòng lâu, rồi hâm nóng đi hâm lại, có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn như Bacillus cereus phát triển và sinh độc tố; vi khuẩn có thể bị tiêu diệt khi nấu sôi, nhưng độc tố đã sinh ra thì không phải lúc nào cũng bị loại bỏ hoàn toàn chỉ bằng việc hâm lại.

Một chi tiết nhỏ nhưng quan trọng mà bác sĩ Hoàng cũng lưu ý mọi người đó là việc vệ sinh đồ dùng. Thớt gỗ, đũa, vá muôi dễ mốc nhất khi trời nồm. Nếu để ẩm và chồng đống, chỉ sau một đêm, nấm đen có thể xuất hiện ở mặt thớt, gây nhiễm chéo vào đồ ăn. Vì thế, tốt nhất nên phơi khô hoàn toàn sau khi rửa, có thể sấy qua hoặc tráng nước sôi rồi để nơi thoáng.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng khuyến cáo, để hạn chế rủi ro trong bảo quản thực phẩm ngày Tết, mọi người lưu ý giữ tủ lạnh có khoảng trống để khí lạnh lưu thông, tránh nhồi quá đầy; chỉ nên giữ thực phẩm đã chế biến trong ngăn mát 1–2 ngày, không để quá lâu.

"Để tủ lạnh bảo quản tốt thức ăn, mọi người cần lau khô các khay, kệ tủ lạnh, loại bỏ sương đọng mỗi ngày. Nếu bạn thấy thực phẩm có mùi chua, nhớt, đổi màu thì dứt khoát bỏ đi, đừng tiếc, vì sức khỏe luôn đáng giá hơn vài miếng đồ ăn", bác sĩ Hoàng nói.

Bác sĩ Hoàng cũng cho biết thêm, phần lớn rối loạn tiêu hóa dịp Tết chỉ là “cảnh báo tạm thời.” Nếu bạn thấy bụng hơi đầy, ợ nhẹ, đi ngoài 1–2 lần nhưng không sốt, không mất nước, có thể tự điều chỉnh bằng cách như ăn món mềm – cháo loãng, cơm nát, chuối chín, táo hấp; uống nước ấm, nghỉ ngơi, tránh cà phê, nước ngọt, rượu bia.

Một tách trà gừng hoặc trà hoa cúc sẽ giúp dịu dạ dày, giảm cảm giác nặng bụng, đồng thời giúp dễ ngủ hơn. Massage bụng nhẹ nhàng theo vòng tròn, hướng kim đồng hồ, nhất là sau bữa tối. Giữ lịch sinh hoạt đều - đó là cách “thiết lập lại nhịp ruột.”

Tuy nhiên, nếu có dấu hiệu đau quặn dữ, bụng cứng, nôn máu, đi phân đen, người mệt lả, khát nước, tiểu ít thì đây không còn là rối loạn nhẹ. Hoặc khi bạn có biểu hiện đau chuyển dần từ quanh rốn sang hố chậu phải, kèm sốt nhẹ, buồn nôn, cần nghĩ đến viêm ruột thừa cần phải tới cơ sở y tế càng sớm càng tốt.