Theo Bộ Y tế, dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội sắp tới là thời điểm nhu cầu đi lại và giao thương quốc tế gia tăng, tiềm ẩn nguy cơ xâm nhập và lây lan dịch bệnh.

Cảnh giác nguy cơ virus Nipah xâm nhập

Bộ Y tế cho biết, trên thế giới, bệnh do virus Nipah tiếp tục được ghi nhận tại một số quốc gia.

Cụ thể, ngày 4/2, Bộ Y tế Ấn Độ đã tổ chức cuộc họp với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và các nước để thông báo chính thức có 2 trường hợp mắc bệnh do virus Nipah tại Tây Bengal, Ấn Độ sau khi xét nghiệm khẳng định và không ghi nhận thêm trường hợp mắc mới. Ấn Độ công bố đã kiểm soát và chấm dứt ổ dịch tại nước này.

Ngoài ra, ngày 3/2, Bangladesh đã báo cáo WHO về một trường hợp tử vong do virus Nipah được xác nhận tại huyện Naogaon, tỉnh Rajshahi, khu vực tây bắc nước này.

Bệnh nhân khởi phát triệu chứng ngày 21/1 và tử vong ngày 27/1. Đây là nữ, 45 tuổi, không có tiền sử đi lại trong nước và quốc tế, nhưng có tiền sử sử dụng nước nhựa cây chà là tươi nhiều lần trong thời gian từ ngày 5 đến 20/1.

Qua điều tra, 6/35 mẫu bệnh phẩm của người tiếp xúc đều âm tính. Báo cáo cho biết từ năm 2001 đến nay, Bangladesh đã ghi nhận 348 trường hợp mắc, trong đó có 250 trường hợp tử vong (72%), phần lớn liên quan đến việc sử dụng nhựa cây chà là tươi hoặc lên men.

Các đợt bùng phát thường xảy ra từ tháng 12 đến tháng 5, trùng thời điểm thu hoạch nhựa cây chà là. WHO đánh giá nguy cơ dịch bệnh do virus Nipah tại Bangladesh, khu vực biên giới giữa Myanmar và Ấn Độ, cũng như trên toàn cầu ở mức thấp do lây lan chủ yếu qua loài dơi ăn quả và theo dõi chưa ghi nhận ổ dịch lây lan qua biên giới.

Tuy vậy, virus Nipah được xếp vào nhóm tác nhân có khả năng gây dịch nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao, có thể lây từ động vật sang người và lây truyền trong cơ sở y tế nếu kiểm soát nhiễm khuẩn không nghiêm ngặt.

Chủ động ứng phó nguy cơ virus Nipah xâm nhập

Theo Bộ Y tế, bệnh truyền nhiễm trên thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp.

Tại Việt Nam, khí hậu nhiệt đới gió mùa tạo điều kiện cho nhiều tác nhân gây bệnh lưu hành quanh năm. Sốt xuất huyết tại khu vực phía Nam hiện cao hơn cùng kỳ năm trước và có nguy cơ tăng dần từ tháng 4, đạt đỉnh vào mùa mưa.

Các bệnh lây qua đường hô hấp như sởi, rubella, cúm, bạch hầu, ho gà có thể gia tăng trong giai đoạn chuyển mùa Đông-Xuân. Bệnh tay chân miệng, liên cầu lợn ở người cũng tiềm ẩn nguy cơ bùng phát do gia tăng giao lưu, ăn uống dịp đầu năm.

Trong bối cảnh đó, Nipah dù nguy cơ xâm nhập được đánh giá thấp nhưng vẫn là mối đe dọa cần đặc biệt cảnh giác bởi đặc tính lây truyền từ động vật sang người và khả năng gây tử vong cao.

Trước nguy cơ tiềm ẩn, Bộ Y tế đã ban hành nhiều công văn chỉ đạo tăng cường giám sát và sẵn sàng ứng phó với bệnh do virus Nipah.

Các địa phương được yêu cầu chủ động giám sát tại cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng; chuẩn bị sẵn sàng xét nghiệm, chẩn đoán, điều trị nếu xuất hiện ca bệnh. Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương và Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh đã sẵn sàng xét nghiệm Realtime PCR và giải trình tự gene để xác định virus Nipah. Các viện đầu ngành về dịch tễ, ký sinh trùng, côn trùng được phân công hỗ trợ chuyên môn cho địa phương khi cần.

Trong 2 tuần đầu của tháng 2/2026, Bộ Y tế đã tổ chức các đoàn công tác đi kiểm tra, giám sát công tác phòng, chống dịch bệnh, trong đó có dịch bệnh do virus Nipah tại các cửa khẩu quốc tế: Cảng hàng không quốc tế Nội Bài (Hà Nội), Hữu Nghị (Lạng Sơn), Móng Cái (Quảng Ninh), Bờ Y (Quảng Ngãi), Lệ Thanh (Gia Lai), Đăk Pơ và Bu Prăng (Lâm Đồng).

Bộ Y tế cũng tăng cường phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong giám sát dịch bệnh lây từ động vật sang người, nhất là các bệnh liên quan đến dơi ăn quả, nguồn mang virus Nipah đã được xác định tại nhiều quốc gia.

Bộ Y tế cảnh báo, dù chưa có ca bệnh do virus Nipah tại Việt Nam, bài học từ đại dịch Covid-19 cho thấy sự chủ quan có thể phải trả giá đắt. Virus Nipah chưa có vaccine nên phòng bệnh vẫn là biện pháp then chốt. Bộ Y tế khuyến cáo người dân không sử dụng thực phẩm có nguy cơ nhiễm bệnh từ động vật hoang dã; tuân thủ các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở y tế; khai báo y tế trung thực khi có yếu tố dịch tễ liên quan đến vùng có dịch. Các cơ sở y tế cần đặc biệt chú ý bảo hộ khi xử trí cấp cứu hô hấp, tránh lây nhiễm chéo.