Tại điểm khám sức khỏe miễn phí ở bản Ten, phường Mường Thanh, bà Ngô Thị Ngân được đo huyết áp, khám tổng quát và tư vấn sức khỏe. Việc được khám sức khỏe ngay gần nơi ở giúp người dân thuận tiện, nhất là người cao tuổi. Song theo bà Ngân, nếu các đợt khám về cơ sở có thêm thiết bị cận lâm sàng, việc kiểm tra sức khỏe sẽ toàn diện hơn. “Chúng tôi rất mong những đợt khám này tăng cường thêm một số trang thiết bị cao cấp hơn như xét nghiệm máu để chúng tôi có điều kiện chẩn đoán bệnh ngay tại chỗ, đỡ phải đi các tuyến trên”, bà Ngân chia sẻ.

Nhu cầu từ người dân cho thấy, khi mục tiêu hướng tới là sàng lọc, phát hiện sớm bệnh, các kỹ thuật cận lâm sàng cần được từng bước đưa đến gần người dân hơn. Đây là điểm hạn chế tại nhiều trạm y tế xã, phường hiện nay.

Tại Trạm Y tế xã Thanh Nưa, các thiết bị xét nghiệm huyết học, sinh hóa máu, nước tiểu chưa được trang bị; thiếu thiết bị chẩn đoán hình ảnh, điện tâm đồ và máy X-quang di động. Vì vậy, với những trường hợp cần kiểm tra chuyên sâu, cán bộ y tế phải chuyển người bệnh hoặc lấy mẫu bệnh phẩm gửi đến cơ sở có đủ điều kiện thực hiện. Trong tổng số hơn 28.900 người dân trên địa bàn xã, đến nay mới có hơn 10.900 người được khám bệnh, chữa bệnh và tư vấn sức khỏe miễn phí, đạt gần 38% dân số. Con số này cho thấy, bên cạnh việc mở rộng độ bao phủ, nâng cao năng lực khám sàng lọc tại cơ sở là vấn đề cần được quan tâm nếu muốn người dân được kiểm tra sức khỏe đầy đủ, thuận tiện ngay tại địa bàn cư trú.

Bác sĩ Phạm Bá Đạt, Trạm Y tế xã Thanh Nưa cho biết: “Khó khăn lớn nhất của trạm hiện nay là chưa có trang thiết bị phục vụ khám cận lâm sàng. Những trường hợp cần kiểm tra sâu hơn phải chuyển lên tuyến trên. Đây là một trong những nguyên nhân khiến việc khám sàng lọc cho người dân trên địa bàn còn hạn chế”.

Không chỉ thiếu thiết bị, nhân lực cũng là một trong những điểm nghẽn của y tế cơ sở. Tại địa bàn đông dân, cán bộ y tế phải đồng thời duy trì hoạt động thường xuyên tại trạm và tham gia các đợt khám tại cộng đồng. Trạm Y tế phường Mường Thanh có 17 cán bộ, trong đó 4 bác sĩ, chăm sóc sức khỏe cho hơn 24.000 người dân. Khi tổ chức khám tập trung hoặc khám lưu động, nhân lực của trạm phải phân bổ cho nhiều nhiệm vụ cùng lúc. Y sĩ Mai Thị Phương, Trạm Y tế phường Mường Thanh chia sẻ: “Nhân lực của trạm hiện khá mỏng, khó đáp ứng khi cùng lúc phải đảm bảo khám cho người dân tại trạm vừa tham gia các đợt khám lưu động, trong khi cán bộ phải thực hiện nhiều nhiệm vụ khác. Vì vậy, những đợt khám tập trung đông người thường rất áp lực”.

Thực tế tại các cơ sở cho thấy việc đầu tư đồng bộ cho khám sức khỏe lưu động vẫn còn nhiều khó khăn. Toàn tỉnh hiện có 17 cơ sở khám, chữa bệnh đủ điều kiện khám sức khỏe theo quy định. Tuy nhiên, 9 cơ sở chưa có máy X-quang di động, 8 đơn vị có máy nhưng chưa có xe chuyên dụng bảo đảm an toàn bức xạ để phục vụ chụp X-quang lưu động. Điều này khiến khả năng triển khai các kỹ thuật chuyên sâu tại cộng đồng chưa đồng đều.

Trong điều kiện đó, ngành Y tế Điện Biên lựa chọn cách làm linh hoạt, kết hợp năng lực của tuyến cơ sở với sự hỗ trợ của tuyến trên. Những thiết bị gọn, dễ vận chuyển như máy siêu âm xách tay, máy điện tâm đồ có thể được đưa về cơ sở phục vụ các đợt khám lưu động. Với những xét nghiệm trạm y tế chưa thể thực hiện, mẫu bệnh phẩm được lấy tại cơ sở và chuyển về nơi có hệ thống xét nghiệm phù hợp.

Ông Phạm Văn Mẫn, Phó Giám đốc Sở Y tế cho biết: “Đối với các đợt khám lưu động tại trạm y tế hoặc cộng đồng, chúng tôi ưu tiên đưa những thiết bị có thể vận chuyển được về cơ sở để thực hiện các thăm dò cần thiết. Với các xét nghiệm tuyến cơ sở chưa thực hiện được, đơn vị tổ chức khám sẽ lấy mẫu chuyển về cơ sở xét nghiệm hoặc hướng dẫn người dân đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh gần nhất. Cách làm này vừa phù hợp với điều kiện thực tế, vừa bảo đảm yêu cầu chuyên môn”.

Từ ngày 1/1/2026 đến ngày 8/8/2026, toàn tỉnh đã khám bệnh, chữa bệnh, khám và tư vấn sức khỏe miễn phí cho 459.309 người, đạt 67,73% dân số. Những con số này cho thấy chương trình khám, tư vấn sức khỏe ngày càng mở rộng khả năng tiếp cận người dân. Tuy nhiên, mở rộng số người được khám mới là bước đầu. Giá trị lâu dài của chương trình nằm ở khả năng phát hiện sớm bệnh, tư vấn, theo dõi và quản lý sức khỏe ngay từ cơ sở. Muốn vậy, cùng với những giải pháp linh hoạt trước mắt, việc đầu tư các thiết bị cận lâm sàng phù hợp, nâng cao năng lực chuyên môn và củng cố nhân lực cho y tế cơ sở là yêu cầu cấp thiết.