Bài 3: Niềm tin máu đào nối ngày đoàn viên
Bài 2: Nơi rừng sâu còn người lính đợi về
ĐBP - Cùng với hành trình tìm kiếm, quy tập và lấy mẫu sinh phẩm, những giọt máu của thân nhân chính là mảnh ghép cuối cùng để thực hiện đối sánh xác định danh tính liệt sĩ. Sau hơn nửa thế kỷ chờ đợi, mỗi mẫu ADN không chỉ mở ra hy vọng đoàn viên cho 1 gia đình, mà còn góp phần hoàn thành hành trình tri ân thiêng liêng: Trả lại tên cho những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Khắc khoải mong chờ
Ở thôn Hoàng Công Chất, xã Thanh An, ông Ngô Văn Thừa vẫn cẩn thận lưu giữ tờ giấy báo tử của anh trai, liệt sĩ Ngô Quốc Dư, như một kỷ vật quý giá nhất của gia đình. Liệt sĩ Dư hy sinh tháng 1/1973 khi mới 19 tuổi, chưa kịp lập gia đình. Nơi hy sinh chỉ ghi vỏn vẹn hai chữ “K5” (khu 5), khiến hành trình tìm anh suốt hơn nửa thế kỷ qua gần như bắt đầu từ con số không.
Mang theo manh mối ít ỏi ấy, gia đình ông Thừa đã 4 lần lặn lội tìm kiếm khắp các nghĩa trang liệt sĩ từ Quảng Trị đến Quảng Nam cũ. Hơn 10 năm trước, gia đình tìm thấy tên anh trong danh sách an táng tại một nghĩa trang thuộc Quảng Nam (nay là TP. Đà Nẵng). Dẫu vậy, phần mộ liệt sĩ Ngô Quốc Dư vẫn chưa thể xác định chính xác. Mỗi lần có điều kiện trở lại, người thân chỉ biết gửi nỗi nhớ qua những nén hương giữa nghĩa trang rộng lớn. Ông Ngô Văn Thừa nghẹn ngào: “Biết được anh nằm ở nghĩa trang nào khiến bố mẹ tôi yên lòng hơn. Bởi các cụ tin anh đã có đồng đội bên cạnh. Nhưng trước khi mất, điều bố mẹ tôi day dứt nhất, vẫn là chưa tìm được đúng phần mộ của anh”.
Tại phường Mường Thanh, ông Phí Văn Quang vẫn tiếp nối tâm nguyện còn dang dở của mẹ mình: tìm người cậu ruột, liệt sĩ Trần Văn Tộ, quê Hưng Yên. Ông bà ngoại mất khi mẹ ông mới lên 7 tuổi, hai chị em mồ côi nương tựa nhau mà lớn lên. Khi đất nước gian nguy, người em trai lên đường nhập ngũ và hy sinh trong kháng chiến chống Pháp khi chưa đầy 20 tuổi. Giấy báo tử chỉ ghi ông hy sinh trong trận truy quét địch ở đường 10, Nam Định (nay là tỉnh Ninh Bình). Chừng ấy thông tin khiến người chị gái mòn mỏi tìm kiếm khắp các nghĩa trang ở Ninh Bình và các tỉnh lân cận nhưng đến nay vẫn không có kết quả.
Năm 1968, gia đình ông Quang lên Điện Biên xây dựng vùng kinh tế mới. Cuộc sống nơi ở mới còn nhiều khó khăn, nhưng mỗi lần trở về quê cũ, mẹ ông vẫn liên tục dò hỏi tin tức người em trai. Đến cuối đời, điều bà đau đáu nhất vẫn là chưa biết em mình hiện đang yên nghỉ nơi đâu. Ông Phí Văn Quang xúc động kể: “Mẹ tôi đến khi mất vẫn còn mang theo nỗi day dứt ấy. Gia đình đưa bà về an táng tại quê nhà, mong muốn bà được ở gần người em trai mà cả cuộc đời bà mong ngóng, dù vẫn không biết cậu nằm nơi nào”.
2 câu chuyện, 2 cuộc đời nhưng chung một nỗi chờ đợi kéo dài qua nhiều thế hệ. Trên mảnh đất Điện Biên hôm nay, vẫn còn những gia đình liệt sĩ mang theo câu hỏi chưa có lời đáp về nơi người thân đang yên nghỉ.
Thắp thêm hy vọng từ ADN
Trong Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, những ngày cuối tháng 7 vừa qua, tại các cụm xã trên địa bàn tỉnh, hàng trăm thân nhân liệt sĩ đã đến thực hiện thu nhận mẫu sinh phẩm ADN phục vụ đối sánh, xác định danh tính liệt sĩ. Trên tay họ là giấy báo tử, hồ sơ liệt sĩ đã ngả màu theo năm tháng, được gia đình gìn giữ qua nhiều thế hệ. Lần này, họ đặt niềm tin vào thành tựu khoa học để tìm kiếm người thân sau vài chục năm xa cách.
Tại điểm thu nhận mẫu ở phường Điện Biên Phủ, bà Lò Thị Nênh, bản Tà Lèng cùng con trai đến lấy mẫu sinh phẩm. Anh trai bà là liệt sĩ Lò Văn Sim hy sinh khi làm nghĩa vụ quốc tế tại nước bạn Lào khi tuổi đời còn rất trẻ. Rưng rưng sau khi hoàn tất thủ tục và lấy mẫu, bà Nênh bày tỏ: “Nếu hài cốt anh đã được quy tập về nước, kết quả đối sánh ADN sẽ giúp gia đình tìm được anh, đón anh trở về với quê hương, với người thân sau bao năm xa cách”.
Tại xã Mường Chà, ông Lường Văn Xoong bản Pa Tần, hồi hộp chờ đến lượt lấy mẫu. Anh trai ông là liệt sĩ Lường Văn Chịch hy sinh ngày 7/2/1979 trong khi làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới. Từ ngày nhận tin dữ, gia đình không có thêm thông tin cụ thể, cũng chưa có điều kiện đến nơi anh từng chiến đấu. Ông Xoong chia sẻ: “Nhiều năm qua, người thân vẫn đau đáu mong biết được phần mộ của anh nằm nơi đâu. Bởi vậy, khi tham gia lấy mẫu sinh phẩm ADN, cả gia đình đều đặt nhiều niềm tin vào công nghệ giám định, hy vọng sẽ có ngày xác định được danh tính, đưa anh trở về”.
Theo rà soát của Công an tỉnh, Điện Biên hiện có 553 liệt sĩ chưa xác định được thông tin phần mộ hoặc phần mộ không còn hài cốt. Trong đợt 1 triển khai thu nhận mẫu sinh phẩm ADN, có 435 thân nhân thuộc diện lấy mẫu, 426 thân nhân đồng ý tham gia. Các tổ công tác của Công an tỉnh phối hợp với Công ty Genestory, công an xã, phường tổ chức 10 điểm thu nhận 392 mẫu ADN. Trong đó, 7 trường hợp thân nhân tuổi cao, sức khỏe yếu được lấy mẫu tại nhà. Để việc thu nhận mẫu diễn ra đồng bộ, trước đó lực lượng công an cơ sở đã rà soát, lập danh sách, đến từng gia đình thông báo, hướng dẫn kê khai thông tin; hỗ trợ những thân nhân ở xa không có phương tiện đi lại, người cao tuổi di chuyển khó khăn. Với nhiều thân nhân là đồng bào dân tộc thiểu số, cán bộ, chiến sĩ công an còn hỗ trợ ngôn ngữ, đồng hành với người dân trong suốt quá trình lấy mẫu.
Đại úy Phạm Minh Thắng, Đội trưởng Đội hướng dẫn quản lý cư trú, cấp, quản lý căn cước, Phòng PC06, Công an tỉnh cho biết: “Khó khăn lớn nhất trong quá trình triển khai Chiến dịch là phần lớn thân nhân liệt sĩ đều đã cao tuổi, sức khỏe yếu, sinh sống phân tán hoặc ngoài địa phương. Vì vậy, Công an tỉnh đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền và công an cơ sở rà soát, xác minh thông tin, lựa chọn địa điểm lấy mẫu thuận lợi, tạo điều kiện tốt nhất để mọi thân nhân đủ điều kiện đều có thể tham gia.
Mỗi hài cốt được quy tập, mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận và đối sánh, mỗi danh tính được xác định, là thêm một gia đình có cơ hội khép lại những năm tháng chờ mong. Đó cũng là cách thế hệ hôm nay tri ân những người đã hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
Hành trình “gọi tên” liệt sĩ vì thế vẫn được tiếp nối, để những người lính năm xưa được trở về với tên, tuổi và ký ức của gia đình, đồng đội.