Kỳ 2: Mang tiếng nói cử tri vùng cao đến nghị trường
Kỳ 1: Niềm tự hào của dân tộc Si La
ĐBP - Những năm tháng đứng lớp ở vùng cao giúp đại biểu Quốc hội Lỳ Mì Lé hiểu rõ những trở ngại trẻ em vùng cao gặp phải trong quá trình học tập. Đó là rào cản ngôn ngữ, lớp học thiếu thốn, đường đến trường cách trở và những gia đình còn chật vật lo từng bộ quần áo cho con. Những điều mắt thấy, tai nghe đã trở thành vốn sống để chị nhìn nhận vấn đề từ thực tiễn, chuyển những khó khăn cụ thể thành kiến nghị, mong muốn trẻ em ở những địa bàn còn nhiều thiếu thốn có điều kiện học tập tốt hơn.
Giáo dục mầm non là bước khởi đầu quan trọng trong quá trình phát triển của mỗi đứa trẻ. Nhưng ở những bản vùng cao Mường Toong, tỉnh Điện Biên, việc đưa trẻ đến lớp và giúp các em theo kịp chương trình vẫn còn nhiều trở ngại. Phần lớn trẻ em nơi Mì Lé công tác là con em đồng bào dân tộc Mông, sử dụng tiếng mẹ đẻ trong giao tiếp hằng ngày nên còn bỡ ngỡ khi nghe, nói tiếng Việt. Để trẻ dễ tiếp thu bài học, cô giáo Mì Lé lựa chọn cách truyền đạt gần gũi, kết hợp cử chỉ, hình ảnh và hoạt động trực quan. Chị cũng học thêm tiếng Mông để giao tiếp với học sinh, phụ huynh, giúp các em bớt rụt rè.
Khó khăn về ngôn ngữ chỉ là một phần trong những trở ngại ở các điểm trường vùng cao. Nhiều nơi còn thiếu phòng học kiên cố, đồ chơi, đồ dùng học tập; một số điểm trường chưa có bếp ăn bán trú. Đội ngũ giáo viên cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Năm học 2026 - 2027, toàn tỉnh Điện Biên thiếu 2.009 giáo viên ở tất cả các cấp học, trong đó cấp mầm non thiếu 915 người, chủ yếu ở vùng sâu, vùng xa. “Có thời điểm, một giáo viên phải phụ trách hơn 20 trẻ, từ 2 đến 5 tuổi; tại một số điểm bản, số trẻ một giáo viên đảm nhiệm có thể lên tới hơn 30 em. Sự chênh lệch về độ tuổi, khả năng nhận thức và ngôn ngữ khiến việc tổ chức chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ càng thêm vất vả, đòi hỏi giáo viên phải nỗ lực rất lớn” - Mì Lé chia sẻ.
Đường đến lớp cũng là thử thách với cả cô và trò. Địa hình chia cắt, giao thông khó khăn, nhất là vào mùa mưa, khiến việc duy trì sĩ số ở một số bản gặp khó khăn. Nhớ lại những ngày đầu công tác, Mì Lé kể có lần cùng đồng nghiệp đi trên đường đất trơn trượt, ngã xe và để lại sẹo trên người. Dẫu vậy, nghĩ đến những đứa trẻ đang chờ ở lớp, các cô lại động viên nhau tiếp tục bám trường, bám bản. Không ít trở ngại còn bắt nguồn từ hoàn cảnh gia đình. Một số phụ huynh chưa thấy hết ý nghĩa của giáo dục mầm non, cho rằng trẻ còn nhỏ chưa cần đến lớp; có em phải ở nhà trông em hoặc theo bố mẹ lên nương. Vì vậy, cô giáo Lỳ Mì Lé cùng đồng nghiệp kiên trì đến từng nhà vận động, giải thích về lợi ích của việc cho trẻ đi học. Với những gia đình quá khó khăn, chị tìm cách kết nối các nguồn hỗ trợ để các em có thêm điều kiện đến trường.
Câu chuyện về một gia đình có bốn con nhỏ khiến cô giáo Lỳ Mì Lé nhớ mãi. Cuộc sống thiếu thốn, cả hai vợ chồng đều không biết tiếng phổ thông. Khi được vận động cho con đến lớp, điều họ lo lắng nhất là không có tiền mua quần áo cho các cháu. Thấu hiểu hoàn cảnh ấy, chị động viên, đồng thời kết nối các nhà hảo tâm hỗ trợ quần áo, dép cho học sinh. Khi trở lại lớp, được chăm sóc và ăn uống đầy đủ, các em dần hòa nhập với bạn bè. Phụ huynh cũng yên tâm hơn khi gửi con cho nhà trường. Anh Vừ A Lầu, người dân bản Cây Sặt, xã Mường Toong chia sẻ: “Thấy các con được chăm sóc chu đáo, có ăn, có học đầy đủ, chúng tôi yên tâm hơn khi gửi con cho các cô, nhà trường”.
Những năm tháng gắn bó với trẻ em vùng cao giúp cô giáo Lỳ Mì Lé nhận ra, để trẻ em vùng cao được đến lớp đều đặn, học tập tốt hơn, sự tận tụy của giáo viên cần đi cùng điều kiện trường lớp, đội ngũ, dinh dưỡng và sự hỗ trợ dành cho những gia đình khó khăn. Đây cũng là những vấn đề chị quan tâm khi thực hiện vai trò đại biểu Quốc hội.
Đưa tiếng nói từ cơ sở vào chính sách
Tại Kỳ họp thứ Nhất và thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, nhiệm kỳ 2026 - 2031, từ những trải nghiệm trực tiếp ở cơ sở, Lỳ Mì Lé quan tâm đến các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục mầm non tại vùng sâu, vùng xa, biên giới. Những vấn đề chị đặt ra gồm: Kiên cố hóa trường lớp, bố trí điểm trường phù hợp với địa hình và dân cư, bổ sung giáo viên, nhất là người am hiểu ngôn ngữ, văn hóa địa phương; đồng thời tăng cường tiếng Việt cho trẻ trước khi vào lớp 1 trên cơ sở tôn trọng tiếng mẹ đẻ và bản sắc dân tộc. Theo đại biểu Quốc hội Lỳ Mì Lé, chính sách giáo dục cần gắn với điều kiện sống của người dân. Có phụ huynh muốn cho con đi học nhưng không đủ tiền mua quần áo, đồ dùng thiết yếu; ở những bản xa, đường sá cách trở cũng ảnh hưởng tới việc đến lớp. Vì vậy, ngoài đầu tư trường lớp và bổ sung giáo viên, cần quan tâm đến dinh dưỡng, điều kiện chăm sóc trẻ và các chính sách hỗ trợ đúng với nhu cầu thực tế của từng địa bàn.
Ông Đoàn Xuân Tứ, Chủ tịch UBND xã Mường Toong cho biết, không chỉ ở Mường Toong, giáo dục ở nhiều xã vùng cao còn gặp nhiều khó khăn do địa bàn rộng, giao thông cách trở, đời sống người dân còn thiếu thốn. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến việc huy động trẻ ra lớp, duy trì sĩ số và bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh. Để cải thiện chất lượng giáo dục, các xã cần thêm nguồn lực đầu tư trường lớp, bổ sung giáo viên và có chính sách hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế của các bản vùng cao. Theo ông Tứ, những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ cơ sở cần được đại biểu phản ánh đầy đủ đến các bộ, ngành để có giải pháp tháo gỡ phù hợp.
Bên cạnh những kiến nghị tại Quốc hội, đại biểu Lỳ Mì Lé quan tâm đến việc tỉnh và các sở, ngành liên quan có chính sách phù hợp để hỗ trợ học sinh ở địa bàn khó khăn, nhất là trẻ mầm non chuẩn bị vào lớp 1. Bởi khả năng sử dụng tiếng Việt ảnh hưởng trực tiếp đến việc tiếp thu kiến thức và hòa nhập với môi trường học tập mới. Thực tế, nhiều trẻ ở vùng sâu, vùng xa còn hạn chế về tiếng Việt trước khi bước vào bậc tiểu học, gây khó khăn trong những ngày đầu đến trường.
Đồng tình về vấn đề này, bà Hoàng Tuyết Ban, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết, tỉnh đã triển khai các hoạt động tăng cường tiếng Việt cho trẻ em dân tộc thiểu số trước khi vào lớp 1. Tuy nhiên, ở vùng sâu, vùng xa, tiếng mẹ đẻ vẫn là ngôn ngữ giao tiếp chủ yếu trong gia đình và cộng đồng, nên việc tăng cường tiếng Việt cần được thực hiện thường xuyên, phù hợp hơn với điều kiện thực tế. Ngành sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động này, phối hợp với gia đình và địa phương để trẻ có thêm cơ hội nghe, nói tiếng Việt trong sinh hoạt hằng ngày, qua đó tự tin hơn khi bước vào bậc tiểu học.
Cùng với lĩnh vực giáo dục, đại biểu Quốc hội Lỳ Mì Lé mong muốn những vấn đề về chăm sóc sức khỏe, sinh kế, cơ sở hạ tầng và đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là phụ nữ và trẻ em ở vùng sâu, vùng xa, biên giới được chú ý nhiều hơn. Theo chị, các vấn đề này có mối liên hệ mật thiết với giáo dục, bởi gia đình còn khó khăn sẽ ảnh hưởng đến việc học của trẻ; giao thông và hạ tầng hạn chế cản trở khả năng tiếp cận trường học, dịch vụ y tế cùng những điều kiện thiết yếu khác.
Là cô giáo mầm non ở vùng cao, Lỳ Mì Lé hiểu những khó khăn của trẻ nhỏ và các gia đình qua từng buổi đến lớp, từng lần vận động phụ huynh, từng hoàn cảnh cần được giúp đỡ. Giờ đây trên cương vị đại biểu Quốc hội, những trải nghiệm ấy giúp chị nhìn nhận các vấn đề của đồng bào dân tộc Si La và người dân vùng cao từ thực tế cuộc sống. Điều chị mong muốn là những khó khăn ấy được quan tâm đúng mức để trẻ em có điều kiện học tập tốt hơn, phụ nữ có thêm cơ hội cải thiện đời sống và đồng bào dân tộc thiểu số được tiếp cận đầy đủ hơn với các dịch vụ thiết yếu.
Bài, ảnh: Văn Tâm - Văn Quyết
Kỳ cuối: Sau nghị trường