Bài 1: Mùa hè “chạy đua” của giáo dục vùng khó

Đi trước một bước từ cơ sở

Một chủ trương khi đi vào thực tế cần được cụ thể hóa bằng cách làm phù hợp với từng địa bàn. Với mạng lưới giáo dục, yêu cầu này càng rõ nét bởi mỗi xã ở Điện Biên có điều kiện dân cư, trường lớp và tổ chức dạy học khác nhau. Vì vậy, ngay từ khi có chủ trương sắp xếp, nhiều địa phương trong tỉnh đã chủ động chuẩn bị, không chờ đến khi phương án chính thức được ban hành.

Tại xã Mường Ảng, sự chủ động bắt đầu từ việc đi trước một bước trong chuẩn bị. Ngay khi chủ trương sắp xếp mạng lưới giáo dục được đặt ra, chính quyền địa phương đã phối hợp với các nhà trường rà soát quy mô học sinh, đội ngũ, cơ sở vật chất và điều kiện tổ chức dạy học. Qua đó, địa phương từng bước hình dung những yêu cầu đặt ra khi mô hình mới đi vào hoạt động, từ việc khai thác cơ sở hiện có, điều chỉnh công năng đến bố trí đội ngũ phù hợp.

Ngày 8/5/2026, trong quá trình xây dựng Đề án sắp xếp các cơ sở giáo dục phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Sở Giáo dục và Đào tạo đã làm việc với xã Mường Ảng cùng một số địa phương. Những thông tin thực tế từ cơ sở về quy mô học sinh, đội ngũ, cơ sở vật chất và đặc điểm địa bàn được trao đổi, góp thêm cơ sở thực tiễn cho quá trình xây dựng phương án.

Theo ông Nguyễn Đức Quang, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Ảng, việc nắm chắc thực trạng từng cơ sở giáo dục là cơ sở để địa phương chủ động hơn trong tổ chức thực hiện, nhất là khi mô hình mới đi vào vận hành. “Việc sắp xếp không đơn thuần là tổ chức lại các đầu mối. Điều quan trọng là sau sắp xếp phải bảo đảm tính ổn định, sử dụng hiệu quả các nguồn lực và trước hết là không ảnh hưởng đến việc học tập của học sinh. Việc nắm chắc thực trạng ngay từ đầu giúp địa phương chủ động hơn trong quá trình tham gia xây dựng và tổ chức thực hiện phương án”, ông Quang đánh giá.

Nếu Mường Ảng lựa chọn cách chuẩn bị trước về điều kiện thực hiện, thì tại xã Sáng Nhè, sự chủ động lại bắt đầu từ việc tạo đồng thuận trong Nhân dân. Trước sắp xếp, xã có 10 cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập do UBND cấp xã quản lý; sau sắp xếp còn 3 trường, gồm 1 trường mầm non, 1 trường tiểu học và 1 trường THCS, giảm 7 trường, tương đương 70%. Quy mô thay đổi lớn đặt ra yêu cầu phải tạo sự thống nhất ngay từ cơ sở.

Xác định sắp xếp mạng lưới giáo dục không chỉ là việc của chính quyền và ngành giáo dục, địa phương chú trọng tuyên truyền để phụ huynh, người dân hiểu rõ mục đích, yêu cầu của chủ trương; đồng thời tổ chức trao đổi, lấy ý kiến cộng đồng dân cư trước khi quyết định phương án. Các ý kiến được ghi nhận, tổng hợp; nội dung còn băn khoăn được trao đổi, giải thích, những đề xuất phù hợp được xem xét trong quá trình hoàn thiện phương án.

Ông Phạm Ngọc Điện, Chủ tịch UBND xã Sáng Nhè cho biết: Bám sát chỉ đạo của tỉnh, xã chủ động triển khai tuyên truyền, vận động, tổ chức lấy ý kiến cộng đồng dân cư và phụ huynh trước khi quyết định phương án sắp xếp. Xã phối hợp với các cơ sở giáo dục chuẩn bị điều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ, sẵn sàng cho việc tổ chức hoạt động theo mô hình mới. Cách làm này vừa bảo đảm thực hiện đúng chỉ đạo của tỉnh, vừa phù hợp với đặc thù địa bàn vùng cao, tạo sự đồng thuận ngay từ cơ sở.

Thích ứng để không gián đoạn

Nếu ở cấp xã sự chủ động bắt đầu từ việc nắm chắc thực trạng, nhận diện những vấn đề có thể phát sinh, thì tại các nhà trường, tinh thần ấy được cụ thể hóa bằng những phần việc có thể triển khai ngay. Trong khi bộ máy quản lý sau sắp xếp đang từng bước kiện toàn, tại các nhà trường, không khí năm học mới đã hiện hữu rõ nét.

Tại Trường Mầm non Hoa Hồng, sau sắp xếp thuộc Trường Mầm non Mường Ảng, khuôn viên trường rực rỡ sắc hoa; lớp học được sắp xếp, trang trí sinh động. Trong sân trường, các em nhỏ tập luyện cho ngày khai giảng, tạo nên không khí rộn ràng trước thềm năm học mới.

Cô giáo Đỗ Thị Mai, Hiệu trưởng Trường Mầm non Mường Ảng cho biết: Dù còn những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện sau sắp xếp, nhà trường xác định việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ phải được duy trì ổn định. Vì vậy, cán bộ, giáo viên chủ động phối hợp, thực hiện các phần việc được giao và sẵn sàng thích ứng với tổ chức mới.

Tại xã Nậm Nèn sau sắp xếp, 6 trường mầm non, phổ thông công lập giảm còn 4 trường; trường tiểu học, THCS được tổ chức theo mô hình trường chính và phân hiệu. Ngay khi mô hình mới được triển khai, các nhà trường chủ động xây dựng cách thức phối hợp giữa trường chính và phân hiệu; phân công nhiệm vụ cho cán bộ, giáo viên, thống nhất nền nếp chuyên môn và duy trì trao đổi thường xuyên giữa các điểm trường. Những nội dung liên quan đến tổ chức dạy học, quản lý học sinh, thực hiện chương trình và hoạt động giáo dục được chủ động tính toán từ sớm, để dù ở trường chính hay phân hiệu, hoạt động giáo dục vẫn được thực hiện thống nhất.

Với hơn 2.200 học sinh, trong đó có nhiều em học tập tại các phân hiệu và học sinh bán trú, các trường học chủ động xây dựng phương án tổ chức phù hợp với từng nhóm đối tượng. Việc nắm tình hình học sinh, phối hợp giữa giáo viên và cán bộ quản lý, duy trì thông tin hai chiều giữa trường chính với phân hiệu được chú trọng, qua đó kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Hoạt động theo mô hình mới, các phân hiệu được đặt trong một hệ thống quản lý và chuyên môn thống nhất. Các trường học ở Nậm Nèn đã chủ động chuẩn bị phương án phối hợp, phân công nhiệm vụ và duy trì kết nối giữa trường chính với phân hiệu, bảo đảm hoạt động giáo dục phù hợp với điều kiện thực tế từng điểm trường.

Ông Đặng Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Nậm Nèn đánh giá: “Các nhà trường đã thể hiện rõ sự chủ động trong tổ chức lại hoạt động, nhất là việc phân công nhiệm vụ, duy trì phối hợp giữa trường chính và các phân hiệu. Những vấn đề phát sinh được kịp thời trao đổi, xử lý, qua đó giúp mô hình mới từng bước ổn định, việc dạy và học được duy trì thông suốt.

Trong giai đoạn chuyển tiếp, sự chủ động từ cơ sở đã góp phần giữ cho hoạt động giáo dục không bị ngắt quãng, để những thay đổi về tổ chức từng bước đi vào nền nếp. Phía sau một mùa hè khẩn trương không chỉ là những trường lớp được sắp xếp lại, mà còn là sự thích ứng, tinh thần trách nhiệm và lựa chọn của những người trực tiếp đứng trong mỗi ngôi trường. Chính họ đang góp phần biến một cuộc chuyển giao lớn thành một khởi đầu ổn định cho năm học mới.

Hà Linh - Minh Thảo

Bài 3: Khi những người đứng đầu trở về đứng lớp