Bài 2: “Mái ấm” tri thức của học sinh vùng biên

ĐBP - Những ngôi trường phổ thông nội trú liên cấp được xây dựng tại các xã biên giới Điện Biên, đang mở rộng cơ hội học tập cho trẻ em ở những bản xa. Từ lớp học hôm nay, ước mơ của các em được nuôi dưỡng, nguồn nhân lực tại chỗ từng bước hình thành. Mỗi mái trường vì thế không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức, mà đó còn là nơi bồi dưỡng con người, tạo thêm sức mạnh cho cộng đồng và trở thành những “cột mốc mềm”, góp phần làm vững chắc miền biên cương Tổ quốc.

Con đường từ bản Pu Lau đến trung tâm xã Mường Nhà dài khoảng 20km, men theo những triền núi nối bản nhỏ với trường học. Trước đây, đó là quãng đường em Vàng Thị Bầu phải vượt qua để đến lớp. Năm học này, Bầu được ở nội trú tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Mường Nhà. Có thêm thời gian học tập, gần gũi thầy cô, em dần vun đắp ước mơ trở thành cô giáo. “Được học nội trú, em sẽ cố gắng học thật tốt, sau này trở thành giáo viên, trở về dạy học cho trẻ em quê mình”, Bầu chia sẻ.

Ước mơ của Bầu được hình thành từ những điều gần gũi. Mỗi ngày đến lớp, em thấy thầy cô tận tình giảng dạy, chăm sóc học sinh cả trong giờ học và sinh hoạt nội trú. Trong suy nghĩ của cô học trò vùng cao, trở thành giáo viên, cũng có nghĩa là một ngày nào đó, em có thể mang con chữ đến với những đứa trẻ ở chính quê hương mình.

Theo cô Nguyễn Thúy An, giáo viên Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Mường Nhà, môi trường học tập ổn định, đang giúp nhiều học sinh thay đổi rõ rệt. Các em mạnh dạn hơn trong giao tiếp, chủ động học tập và bắt đầu quan tâm đến nghề nghiệp, cuộc sống sau khi rời ghế nhà trường.

“Các em đều có những ước mơ rất trong trẻo. Điều thầy cô cần làm là giúp các em tin rằng, dù sinh ra ở một bản xa, các em vẫn có thể chạm tới ước mơ bằng học tập và sự cố gắng. Sau này, nếu có học sinh trở về quê làm giáo viên, đó sẽ là niềm vui rất lớn đối với chúng tôi”, cô An chia sẻ.

Để hiện thực hóa ước mơ, điều học sinh cần là môi trường giúp các em nhận ra khả năng của mình và có cơ hội phát triển. Theo thầy Lê Thế Hoàn, Hiệu trưởng nhà trường, mô hình nội trú tạo điều kiện để giáo viên gần gũi học sinh hơn, từ đó phát hiện năng lực, sở thích và định hướng phù hợp cho từng em. Các phòng học bộ môn, thư viện, không gian sinh hoạt chung giúp học sinh cơ hội thực hành, trải nghiệm những lĩnh vực mà trước đây ít có điều kiện tiếp cận.

Tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Nậm Kè, em Lò Thị Thu Huế, học sinh lớp 5A1 cũng đang ấp ủ mong muốn một ngày được đứng trên bục giảng. Là học sinh dân tộc Cống, sinh ra và lớn lên ở bản Nậm Kè, Huế muốn sau này trở thành cô giáo để dạy chữ cho trẻ em quê mình. Những ngày đầu ở nội trú, Huế từng khóc vì nhớ bố mẹ. Nhưng được thầy cô gần gũi, động viên, hướng dẫn từng việc trong học tập, sinh hoạt, cô học trò nhỏ dần thích nghi với môi trường mới.

“Em sẽ luôn cố gắng để học tập thật tốt, phấn đấu sau này trở thành cô giáo. Em sẽ về bản Nậm Kè dạy các em nhỏ quê mình, như chính thầy cô đang dạy chúng em bây giờ vậy” - Huế hào hứng.

Trên tuyến biên giới Điện Biên, nhiều bản nằm cách xa trung tâm xã, đời sống của người dân còn nhiều khó khăn. Ở những nơi ấy, mỗi trường học đều gắn chặt với tương lai của cả cộng đồng. Trẻ em biết đọc, biết viết; được trang bị kiến thức pháp luật, chăm sóc sức khỏe và hiểu hơn những tập tục có thể ảnh hưởng đến cuộc đời mình. Những kiến thức ấy rồi sẽ theo các em về bản, từng bước lan tỏa đến mỗi gia đình.

Một học sinh được học hành đầy đủ hôm nay có thể trở thành giáo viên, cán bộ y tế, cán bộ cơ sở hoặc người lao động có tay nghề trong tương lai. Nguồn nhân lực tại chỗ cũng mở thêm cơ hội giảm nghèo. Người trẻ có kiến thức sẽ chủ động hơn khi lựa chọn sinh kế, tiếp cận khoa học kỹ thuật và tổ chức sản xuất. Khi cuộc sống ổn định, người dân yên tâm gắn bó và cùng nhau dựng xây quê hương phát triển.

Tại Lễ khởi công Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Si Pa Phìn (ngày 27/7/2025), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: Chủ trương đầu tư xây dựng trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào vùng sâu, vùng xa còn nhiều khó khăn.

Tổng Bí thư lưu ý việc xây trường phải đi cùng sự quan tâm tới gia đình có con em theo học, vận động người dân đưa trẻ đến lớp đầy đủ; đồng thời gắn giáo dục với gìn giữ bản sắc văn hóa, dạy chữ với dạy người, bồi đắp lòng yêu quê hương, đất nước.

Từ chỉ đạo của Tổng Bí Thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy, một mái trường vùng biên vừa trao truyền kiến thức, vừa nuôi dưỡng tình yêu quê hương, gìn giữ văn hóa và hình thành ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ với nơi mình sinh ra.

Đó cũng là lý do, mái trường nội trú liên cấp được ví như những “cột mốc mềm”. Cột mốc quốc giới đánh dấu chủ quyền lãnh thổ; trường học bồi đắp sức mạnh từ con người và lòng dân. Sức mạnh ấy tạo nên khi trẻ em được học tập đầy đủ, gia đình yên tâm bám bản, người dân tin tưởng vào chủ trương và thế hệ trẻ hiểu rõ trách nhiệm của mình với quê hương.

Trong quá trình hoàn thiện các trường nội trú liên cấp tại Điện Biên, cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng đã trực tiếp góp sức tại nhiều công trình. Theo Đại tá Phan Văn Hóa, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh, từ cuối tháng 7/2026, các đồn biên phòng chủ động phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương và chủ đầu tư, bố trí lực lượng hỗ trợ, để các trường kịp đón học sinh trong năm học mới.

Sự đồng hành ấy không dừng lại khi công trình hoàn thành. Nhà trường và các đồn biên phòng tiếp tục phối hợp tuyên truyền pháp luật, giáo dục học sinh về đường biên, cột mốc và trách nhiệm của công dân. Qua những buổi học, khái niệm chủ quyền không còn xa lạ, mà gắn với cuộc sống hằng ngày của các em. Đại tá Phan Văn Hóa cho rằng: Biên giới vững chắc trước hết phải được xây dựng từ cuộc sống ổn định và niềm tin của Nhân dân. Khi trẻ em được học hành, thế hệ trẻ có kiến thức và người dân yên tâm gắn bó với thôn bản, khu vực biên giới sẽ có thêm sức mạnh từ bên trong.

Đưa công trình vào sử dụng mới là bước đầu. Giá trị của những ngôi trường sẽ được quyết định qua chất lượng dạy học, sự tiến bộ của học sinh và khả năng duy trì một môi trường nội trú an toàn, nhân văn. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên Nguyễn Văn Đoạt nói rằng: Yêu cầu đặt ra là tổ chức vận hành an toàn, nền nếp, phát huy hiệu quả cơ sở vật chất đã được đầu tư. Tỉnh tiếp tục chỉ đạo ngành Giáo dục và Đào tạo cùng các xã bố trí đội ngũ, chăm lo điều kiện học tập, ăn ở; đồng thời, phối hợp với gia đình để học sinh yên tâm gắn bó lâu dài với mái trường.

Kết quả của chủ trương, sẽ được thể hiện từ việc duy trì học sinh đến trường, nâng cao chất lượng giáo dục và từng bước hình thành nguồn nhân lực tại chỗ. Từ giáo dục, người dân có thêm cơ hội nâng cao chất lượng cuộc sống; cộng đồng có thêm những người trẻ được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng để góp sức dựng xây quê hương.

Đối với em Vàng Thị Bầu ở xã Mường Nhà hay Lò Thị Thu Huế ở xã Nậm Kè, chưa thể biết con đường phía trước sẽ đưa các em đi bao xa. Nhưng hôm nay, cả hai đã gọi tên được một ước mơ giống nhau: học tập tốt và phấn đấu trở thành cô giáo rồi trở về quê hương.

Có thể nhiều năm nữa, trong một lớp học nào đó ở Pu Lau hay Nậm Kè, người đứng trên bục giảng lại chính là những cô học trò, đã được học tập, rèn luyện dưới mái trường nội trú hôm nay.

Khi tri thức được trao truyền qua các thế hệ, khi người trẻ trưởng thành và lựa chọn trở về quê hương, những mái trường nơi biên giới sẽ không chỉ vun đắp tương lai cho mỗi học sinh, mà còn bồi đắp sức mạnh cho cộng đồng. Đó chính là những “cột mốc mềm” được dựng nên bằng tri thức và lòng dân, góp phần bào vệ miền biên cương Điện Biên ngày càng vững chắc.